Manat güclənir: bank sektorunda dollarlaşma niyə azalır? - ŞƏRH

Azərbaycanda bank sektorunda depozit portfelinin dollarlaşma səviyyəsi 35,7%-ə, əmanətlərin dollarlaşma səviyyəsi isə 30,2%-ə enib

Aznews.az xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının (ABA) prezidenti Zakir Nuriyev Bakıda keçirilən "Beynəlxalq Maliyyə və Bankçılıq Sammiti 2026"da çıxışı zamanı bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu tendensiya həm milli valyutaya, həm də bank sektoruna olan etimadın artdığını göstərir:

"Bankların məcmu kapitalı da 9,7% artaraq 7,7 milyard manata çatıb ki, bu da sektorun maliyyə dayanıqlığının gücləndiyini təsdiqləyir", -deyə o qeyd edib.

O əlavə edib ki, bu ilin aprel ayının sonuna Azərbaycan bank sektorunun aktivləri ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 5% artaraq 57,4 milyard manata çatıb.

Onun sözlərinə görə, aktivlərin artması bank sektorunun maliyyə tutumunun genişləndiyini və iqtisadiyyatda vasitəçilik rolunun gücləndiyini göstərir.

Z.Nuriyev qeyd edib ki, bank sektorunun kredit portfeli də artım nümayiş etdirib. Belə ki, cəmi kredit portfeli illik müqayisədə 8,9% artaraq 36 milyard manata çatıb. Biznes kreditlərinin həcmi isə 16,3 milyard manat təşkil edib.

Azərbaycanda bank sektorunda dollarlaşma səviyyəsinin azalması, kapital və kredit göstəricilərinin artması maliyyə sistemində sabitlik və milli valyutaya inamın güclənməsi baxımından mühüm indikatorlardan biri kimi qiymətləndirilir. Depozit portfelində xarici valyutanın payının 35,7 %-ə, əmanətlərdə isə 30,2 %-ə enməsi son illərdə müşahidə olunan maliyyə davranışlarındakı dəyişiklikləri göstərir.

Dollarlaşma səviyyəsi bank sektorunun sağlamlığını qiymətləndirən əsas göstəricilərdən biridir. Adətən iqtisadi qeyri-müəyyənlik, yüksək inflyasiya gözləntiləri və milli valyutaya inamın zəiflədiyi dövrlərdə əhali və biznes öz vəsaitlərini daha çox xarici valyutada saxlamağa üstünlük verir. Əks proses – yəni dollarlaşmanın azalması – milli valyutada maliyyə alətlərinə marağın artdığını və bank sisteminə etimadın möhkəmləndiyini göstərən amil hesab olunur.

Son illərdə Azərbaycanda manatla depozitlərin payının yüksəlməsi bir neçə faktorla əlaqələndirilə bilər. İlk növbədə, makroiqtisadi sabitliyin qorunması və maliyyə bazarlarında proqnozlaşdırıla bilən mühitin formalaşması əhalinin milli valyutada qənaət etməyə meylini artırır. Digər tərəfdən, bankların manatla təqdim etdiyi maliyyə məhsullarının genişlənməsi və rəqəmsal bank xidmətlərinin inkişafı da bu prosesə təsir göstərir.

Bank sektorunun ümumi göstəricilərindəki artım da diqqət çəkir. Bank aktivlərinin bir il ərzində 5 % artaraq 57,4 milyard manata çatması maliyyə vasitəçiliyinin genişləndiyini göstərir. Aktivlərin böyüməsi bankların həm kreditləşdirmə imkanlarının artmasına, həm də iqtisadiyyatda maliyyə resurslarının daha səmərəli bölüşdürülməsinə şərait yaradır.

Kredit portfelinin 8,9 % artaraq 36 milyard manata yüksəlməsi isə real sektorun maliyyələşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə biznes kreditlərinin 16,3 milyard manat səviyyəsində olması bankların iqtisadi fəallığın dəstəklənməsində rolunun artdığını göstərir. Kiçik və orta sahibkarlığın, sənaye və xidmət sahələrinin inkişafında bank kreditləri mühüm maliyyə mənbələrindən biri olaraq qalır.

Bankların məcmu kapitalının 9,7 % artaraq 7,7 milyard manata çatması da sektorun dayanıqlılığı baxımından vacib göstəricidir. Kapital bazasının güclənməsi bankların mümkün risklərə qarşı maliyyə dayanıqlığını artırır və daha geniş kredit imkanları yaradır. Beynəlxalq bankçılıq təcrübəsində də kapital adekvatlığı maliyyə sisteminin sabitliyini müəyyən edən əsas meyarlardan biri hesab edilir.

Dollarlaşmanın azalması eyni zamanda iqtisadiyyatın milli valyutada fəaliyyət imkanlarının genişlənməsi deməkdir. Milli valyutada depozitlərin artması bankların manatla kredit resurslarını artırmasına imkan verir. Bu isə pul-kredit siyasətinin effektivliyinə və maliyyə bazarlarının inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.

Qlobal təcrübə göstərir ki, dollarlaşmanın yüksək olduğu iqtisadiyyatlarda məzənnə dəyişiklikləri həm banklar, həm də borcalanlar üçün əlavə risklər yarada bilər. Xarici valyutada kreditlərin və depozitlərin çoxluğu valyuta riskini artırır. Bu baxımdan dollarlaşmanın tədricən azalması maliyyə sistemində risklərin daha balanslı idarə olunmasına kömək edir.

Bununla belə, dollarlaşmanın səviyyəsi yalnız bank sektorundakı göstəricilərdən deyil, həm də qlobal iqtisadi proseslərdən, inflyasiya dinamikasından və beynəlxalq maliyyə bazarlarının vəziyyətindən asılıdır. Buna görə də maliyyə sabitliyinin qorunması uzunmüddətli və kompleks yanaşma tələb edir.

Mövcud göstəricilər göstərir ki, Azərbaycanın bank sektoru son illərdə daha balanslı və dayanıqlı struktur formalaşdırır. Dollarlaşmanın azalması, kapital bazasının genişlənməsi və kredit portfelinin böyüməsi maliyyə sisteminin iqtisadi inkişafda rolunun artdığını göstərən əsas tendensiyalardandır.

Nuray,
AzNews.az