İlham Əliyev ilk dəfə Azərbaycan prezidenti seçiləndə 42 yaşı vardı. İstər iqtidar (sabiq nazir Fərhad Əliyevlə bağlı olayları xatırlayın), istərsə də müxalifət düşərgəsində (2005-ci ildəki “məxməri inqilab” cəhdlərini yada salın) çoxları onun iqtidarı əlində saxlaya bilməyəcəyini, bir-iki ilə hakimiyyətdən gedəcəyini zənn edirdi. Ancaq İlham Əliyev səriştəli, qətiyyətli, məqsədyönlü davrandı. Torpaqlarının önəmli bir qismi işğal olunmuş və geopolitik müdaxilələrə xeyli dərəcədə açıq bir ölkədə qısa zamanda hakimiyyəti öz əlində cəmlədi, açıq və gizli şəkildə iqtidara can atanların hər birindən istər intellektual, istərsə də liderlik keyifyyətləri baxımından çox-çox öndə olduğunu sübut etdi.
Bu gün İlham Əliyevin ən barışmaz müxalifləri belə daxilən etiraf etməyə məcburdurlar ki, Azərbaycan prezidenti lider boşluğu yaşayan dünya üçün nadir müsbət nümunələrdən biridir. Məhz onun liderliyinin nəticəsidir ki, 20-ci əsrdə meydana çıxmış konfliktlər sırasında məhz Qarabağ münaqişəsi tam və ən ədalətli şəkildə çözülüb. Tarixdən həm də kifayət qədər neqativ asılılıqları olan bir cəmiyyəti yeni dünya nizamının qurulması prosesinə qalib xarakterlə aparmaq isə günümüzdə də davam edən millətləşmə prosesində heç zaman bizə müyəssər olmamışdı. Respublikaçılıq tariximizin bu şanlı nailiyyəti yalnızca İlham Əliyevin adına bağlıdır.
Odur ki, istər prezident İlham Əliyevin özünün, istərsə də onun etimad göstərdiyi yüksək vəzifəli şəxslərin təyinatı ilə idarəçiliyə cəlb olunan şəxslər dövlət başçımızı intellektual baxımdan dərk etmək üçün çalışmağa borcludurlar. Vəzifə tutmaq iddiasında olan bir şəxsin bütün göstəricilərindən öncə, zənnimcə, məhz bu suala cavab tapılmalıdır: nəzərdə tutulan kadrlar İlham Əliyevin siyasətini nə qədər anlayır, nə qədər mənimsəyir, nə qədər yürüdülən siyasətin səmərəliliyinə öz səlahiyyətləri çərçivəsində töhfə verə bilər? Bu baxımdan xeyli sayda müsbət nümunə göstərmək olar. Amma çox təəssüf ki, ictimai məzəmmətə, rəsmi töhmətə layiq olanlar da kifayət qədərdir.
Belələrindən biri də ötən ilin dekabrında Ağdaşa icra başçısı təyin edilən Orxan Hüseynzadədir. Prezident ona töhmət elan edib. Mediada yayılan xəbərlərə görə, töhmətə səbəb onun özü ilə bərabər Ağdaşa bir dəstə “əyan-əşrəf” aparması olub. Çox təəssüflər olsun ki, bu tendensiya təkcə rayon icra hakimiyyətləri üçün səciyyəvi deyil. Bir nazir işdən çıxarılır, yerinə qoyulan bütün sistemə "özününküləri" yerləşdirir. Şərab şirkətlərindən, tütün kombinatlarından bəlli nazirliyin müxtəlif strukturlarına yerləşdirilmiş “menecerlər” ölkənin sosial müvazinətinə artıq ciddi təhdidlər formalaşdırır. Regiondakı universitetlərə təyin olunan rektorlar onsuz da bölgələrdə sayı az olan alimləri, təcrübəli mütəxəssisləri uzaqlaşdırıb özləri ilə gətirdikləri, əksər hallarda təhsil müəssisəsində işləməyə ümumiyyətlə layiq olmayanları tələbələrin başına çıxardırlar. Bu ölkədə bölgə, rayon bir yana qalsın, bütöv bir kəndin nümayəndələrinin hesabına formalaşdırılmış dövlət qurumları vardı və bəlkə elə indi də var. Bu gün-sabah müstəqilliyimizin 35 yaşını qutlayacağıq. “Qudalar”, “bacanaqlar”, “xalaoğlular” və digər qəbilədaş məmurlardan canımızı tam qurtarmamışıq, di gəl, indi də “alumni network”-lər sosial liftin qapılarını layiqli kadrlara bağlayıb.
Ağdaşın icra başçısı mətbuata açıqlama verir və deyir ki, Prezident həmişə haqlıdır. Prezident əlbəttə, həmişə haqlıdır və həddiniz nədir ki, bunun belə olmadığını ağlınızın ucundan keçirəsiniz?!. Amma əsas sual budur: Siz niyə haqsızsınız? Dövlət başçısı gənc yaşlarında, bioqrafiyandan göründüyü qədər heç bir ictimai-siyasi məzmunun olmadığı halda, püxtələşəcəyinə ümid edərək sizə etimad göstərib, ciddi bir rayonun idarəçiliyini tapşırıb, niyə təyinatınızdan heç bir il keçməmiş töhmətlik işlər tutursunuz? “Komanda” yığırsınız? Hakimiyyətdə cəmi bir nəfərin komandası ola bilər- dövlət başçısının! Bütün ölkənin ali təhsilli vətəndaşları onun kadr bankındadır. Hər nazirin, hər icra başçısının, hər rektorun, hər vəzifəli şəxsin ayrıca komandası ola bilməyəcəyi kimi, subyektiv meyarlarına əsaslanan “kadr bankı” da olmalı deyil. Bunu mən demirəm, prezident İlham Əliyevin imzaladığı “Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunun inkişafına dair 2019−2025-ci illər üçün Strategiya” deyir. Sözügedən strategiyayanın əsas prinsipi meritokratiya, yəni dövlət qulluqçularının seçilməsində, qulluqda yüksəlişində və dövlət qulluğu keçməsində bilik, bacarıq, dünyagörüşü və şəxsi keyfiyyətlərin əsas amil kimi rəhbər tutulmasıdır. Digər mühüm prinsiplərdən biri də istisnalara yol verilməməsidir. Bu o deməkdir ki, dövlət qulluğunun inkişafına dair islahatların həyata keçirilməsi zamanı dövlət qulluqçularına subyektiv amillərdən çıxış edərək üstünlük verilməsi və ya onların hüquqlarının məhdudlaşdırılması yolverilməzdir.
Bu məsələ millət vəkilləri, ekspertlər, idarəçiliyə rasional baxışı olan mütəxəssislər tərəfindən dəfələrlə gündəmə gətirilib və hesab edirəm ki, Ağdaşın icra başçısına elan edilən töhmətdən sonra hakimiyyətin yüksək eşalonu bu məsələyə daha diqqətlə yanaşmalıdırlar. Bu gün Yeni Azərbaycan Partiyasında, media və QHT sektorunda, o cümlədən hakimiyyətə loyal münasibət bəsləyən digər siyasi təşkilatlarda çox sayda layiqli, bacarıqlı, amma arxasında maliyyə imkanları və vəzifəli şəxslər dayanmayan kadrlar var. Gözümüzün önündə qrup-qrup o nazirlikdən bu nazirliyə adlayırlar. Kimlərsə kimlərinsə hesabına sahibkarlıqla məşğul olur, bir andaca dövlət sektorunda imtiyazlı məqamlar tuturlar. Amma ictimai-siyasi məzmunu, məsuliyyətli olanlar, prezident İlham Əliyevin siyasətini onlardan daha çox dərk edənlər, şəxsi deyil, milli maraqlardan çıxış edərək yaşayanlar sadə bir problemin həlli üçün Ağdaşın icra başçıları kimilərinin qəbuluna belə düşə bilmirlər.
Hərçənd Prezidentin dövlət qulluğuna baxını əks etdirən rəsmi sənəddə- “Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunun inkişafına dair 2019−2025-ci illər üçün Strategiya”da açıq-açıq yazılıb ki, həm vəzifə, həm də karyera modellərinə əsaslanan dövlət qulluğu sistemi elementlərinin mövcudluğu idarəçilik üçün zəif cəhətlərdən biridir. Bu baxımdan “Ağdaş nümunəsi”ni idarəçiliyin effektivliyi üçün mümkün risk kimi qiymətləndirilməli, kompetensiya və mütərəqqi motivasiya amillərinə xüsusi önəm verilməlidir.
Taleh ŞAHSUVARLI,
AzNews.az analitik-informasiya portalının baş redaktoru