1. Su münasibətlərinin ümumi tənzimlənməsi
Maddənin birinci bəndi bildirir ki, su obyektlərinin istifadəsi və mühafizəsi ilə bağlı bütün münasibətlər- yəni “su münasibətləri”- ölkənin su qanunvericiliyi ilə tənzimlənir. Bu, vahid hüquqi bazanın mövcudluğunu göstərir: hansı məqsədlə istifadə olunmasından asılı olmayaraq, bütün su ehtiyatları üçün ümumi qaydalar işləkdir.
2. Digər qanunvericilik aktları ilə əlaqə
Sudan istifadəyə dair məsələlər təkcə Su Məcəlləsi ilə məhdudlaşmır. Maddə açıq şəkildə göstərir ki, bu sahədə:
Mülki qanunvericilik (mülki hüquqi münasibətlər, mülkiyyət hüquqları, müqavilələr və öhdəliklər),
Sanitariya-epidemioloji salamatlıq haqqında qanunlar (içməli suyun keyfiyyəti, əhalinin sağlamlığına təsir edən standartlar),
və digər qanunvericilik aktları da tətbiq olunur.
Bu yanaşma su ehtiyatlarının istifadəsində hüquqi kompleksliyi təmin edir: məsələn, sənaye müəssisəsi su istifadə edərkən həm Su Məcəlləsinə, həm də sanitariya normalarına əməl etməlidir.
3. İçməli su və tullantı suları üzrə xüsusi qaydalar
Maddə vurğulayır ki, içməli su təchizatı və tullantı sularının idarə olunması ayrıca normativ aktlarla da tənzimlənir. Bu, suyun insan sağlamlığı üçün prioritet əhəmiyyətini göstərir. Burada əsas diqqət iki məsələyə yönəlir:
İçməli suyun təhlükəsiz və keyfiyyətli çatdırılması,
İstifadə olunmuş suyun təmizlənməsi və ətraf mühitə zərərsiz axıdılması.
4. Digər təbii ehtiyatlarla əlaqədar münasibətlər
Su obyektlərindən istifadə edərkən yalnız suyun özü nəzərə alınmır. Maddə göstərir ki, torpaq, meşə, yerin təkindəki sərvətlər, bitki və heyvanat aləmi, atmosfer havası kimi digər təbii elementlərlə bağlı münasibətlər də tənzimlənir. Məsələn:
Suvarma layihəsi torpağın münbitliyinə təsir edirsə, torpaq qanunvericiliyinə uyğun qiymətləndirmə aparılır.
Meşə ərazisindən keçən su kəməri çəkilirsə, meşə fondunun mühafizəsi barədə qanunlara əməl olunur.
Yeraltı su çıxarılırsa, geoloji kəşfiyyat və yerin təki haqqında qanunvericilik tətbiq olunur.
Bu yanaşma təbii ehtiyatların bir-birinə bağlı olduğunu göstərir və kompleks mühafizə tədbirlərini tələb edir.
5. Əmlak və inzibati münasibətlərin tənzimlənməsi
Maddə həmçinin bildirir ki, su obyektlərinin istifadəsi zamanı yaranan əmlak münasibətləri (icarə, ödəniş, kompensasiya) və inzibati münasibətlər (icazələr, lisenziyalar, nəzarət) də yalnız Su Məcəlləsi ilə deyil, digər normativ hüquqi aktlarla tənzimlənir. Bu, dövlət orqanlarının səlahiyyət bölgüsünü və istifadəçilərin hüquq və vəzifələrini dəqiq müəyyənləşdirir.
Bu maddə bütövlükdə göstərir ki, su yalnız təbii ehtiyat deyil, həm də hüquqi mülkiyyət və idarəetmə obyektidir. Onun istifadəsi çoxsaylı qanunlarla paralel şəkildə tənzimlənir və hər bir layihə həm ekoloji, həm də hüquqi qiymətləndirmədən keçməlidir. Bu yanaşma su ehtiyatlarının dayanıqlı idarə olunmasına, ətraf mühitin qorunmasına və əhalinin sağlam suya çıxış hüququnun təmin edilməsinə xidmət edir.
Məqalə “Pragma” Sosial İnkişafa və Ekologiyanın Qorunmasına Dəstək İctimai Birliyinin Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirdiyi “Laçın rayonunda su təhlükəsizliyi” adlı sosial-ekoloji layihə çərivəsində hazırlanıb. Fikir və mülahizələr müəllifə aiddir, Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.