Azərbaycan Respublikasında su obyektlərinin istifadəsi və mühafizəsi sahəsində dövlətin rolu çoxşaxəlidir və strateji əhəmiyyət daşıyır. Su Məcəlləsinin 18-ci maddəsinə əsasən, dövlət su resurslarının davamlılığını təmin etmək, ekoloji tarazlığı qorumaq və su obyektlərinin səmərəli istifadəsini təşkil etmək üçün aşağıdakı vəzifələri həyata keçirir:
Dövlət siyasətinin və proqramların həyata keçirilməsi:
Dövlət su obyektlərinin istifadəsi və mühafizəsi sahəsində əsas siyasətləri müəyyən edir, investisiya və inkişaf proqramlarını hazırlayır, təsdiq edir və icrasına nəzarəti təmin edir. Bu tədbirlər su obyektlərinin qorunması və su ehtiyatlarının davamlı istifadəsi üçün hüquqi və iqtisadi bazanı formalaşdırır.
Elmi-texniki və normativ tədbirlər:
Su obyektlərinin istifadəsi və mühafizəsi üzrə elmi-texniki siyasət həyata keçirilir, dövlət monitorinqi, su kadastrının aparılması və sudan istifadə uçotu təşkil olunur. Eyni zamanda, sudan istifadənin qaydaları, standartlar, normalar və tənzimləyici sənədlər müəyyən edilir.
Su mühafizə zonaları və sahilboyu zolaqlar:
Dövlət su obyektlərinin ətrafında mühafizə zonalarını və sahilboyu mühafizə zolaqlarını müəyyən edir, onların istifadəsi və qorunması üzrə rejimi tənzimləyir. Bu tədbirlər ekoloji tarazlığı təmin edir və su obyektlərinin hidrobioloji və hidroloji vəziyyətini qoruyur.
İqtisadi tənzimləmə:
Su obyektlərindən istifadə və onların mühafizəsi sahəsində ödənişlər, haqq, güzəştlər və azadolmalar tətbiq olunur. Dövlət bu prinsipləri müəyyən edir və suların səmərəli istifadəsi üçün iqtisadi mexanizmləri tənzimləyir.
Nəzarət və icazələrin verilməsi:
Dövlət su obyektlərinin istifadəsi və mühafizəsi üzərində nəzarəti həyata keçirir, layihələrin dövlət ekoloji ekspertizasını təmin edir. Sulara zərər verə biləcək texniki qurğuların və müəssisələrin fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq və ya qadağan etmək hüququ dövlətə məxsusdur.
Fəlakətlərin və sel risklərinin idarə olunması:
Dövlət sel, daşqın, ekoloji böhran və digər fəlakətlərin qarşısını almaq, onların nəticələrini aradan qaldırmaq üçün tədbirlər görür və icrasını təşkil edir.
Xüsusi qorunan su obyektləri və sanitariya zonaları:
Xüsusi qorunan su obyektləri, o cümlədən içməli su mənbələri və onların mühafizə zonaları dövlət tərəfindən müəyyən edilir və qorunur.
Sudan ödənişli istifadə və güzəştlər:
Dövlət sudan ödənişli istifadənin təyinatlarını müəyyən edir və yalnız qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallarda güzəşt və azadolmalar tətbiq edir. Bu hallara içməli su təminatı, elektrik enerjisi istehsalı və təbii suyun emalı daxildir.
Beləliklə, Su Məcəlləsinin 18-ci maddəsi dövlətin su obyektlərinin idarə olunmasında həm qoruyucu, həm normativ və həm də iqtisadi tənzimləyici rolunu müəyyən edir. Bu vəzifələr sudan səmərəli və davamlı istifadəni təmin etməklə ekoloji və iqtisadi təhlükəsizliyi qoruyur.
Məqalə “Pragma” Sosial İnkişafa və Ekologiyanın Qorunmasına Dəstək İctimai Birliyinin Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirdiyi “Laçın rayonunda su təhlükəsizliyi” adlı sosial-ekoloji layihə çərivəsində hazırlanıb. Fikir və mülahizələr müəllifə aiddir, Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.