Bu maddə həm su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsini, həm də bələdiyyələrin maliyyə dayanıqlığını təmin edən mühüm hüquqi çərçivədir.
1. Ödənişsiz və ödənişli istifadənin sərhədləri
Maddənin 10.1-ci bəndinə görə, yalnız qanunvericilikdə xüsusi olaraq nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, bələdiyyələrin su təsərrüfatı obyektlərində sudan ödənişli əsaslarla istifadə edilir. Bu o deməkdir ki, bulaqlar, quyular və kəhrizlər kimi ümumi istifadədə olan, xüsusilə içməli məqsədlər üçün istifadə olunan su mənbələri ödənişsiz qalır. Bu yanaşma həm sosial ədaləti qoruyur, həm də əhalinin əsas içməli su ehtiyaclarını təmin edir.
2. Qaydaların müəyyən edilməsi
10.2-ci bənd su istifadəsinin qaydalarını və şərtlərini müəyyən etmək səlahiyyətini bələdiyyələrə və milli qanunvericiliyə həvalə edir. Yəni, bələdiyyə öz ərazisində suyun necə, kim tərəfindən və hansı ödənişlə istifadə olunacağını müəyyən edən qərarlar qəbul edə bilər. Bu qərarlar, əlbəttə, Azərbaycan Respublikasının su qanunvericiliyi ilə ziddiyyət təşkil etməməlidir.
3. Ödənişli istifadənin məqsədi
Bu mexanizmin tətbiqi sırf maliyyə yığımını deyil, idarəetmədə səmərəliliyi və dayanıqlılığı nəzərdə tutur. Maddədə göstərilən əsas məqsədlər bunlardır:
su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması və israfın qarşısının alınması;
suyun dəqiq uçotunun aparılması, statistikanın dəqiqləşdirilməsi;
su təchizatı və texniki xidmət xərclərinin ödənilməsi;
infrastrukturun yenilənməsi və müasir avadanlıqlarla təchiz edilməsi;
yeni su mənbələrinin yaradılması, ehtiyatların artırılması.
Bu yanaşma bələdiyyə su təsərrüfatını maliyyə baxımından dayanıqlı edir və gələcək inkişafı stimullaşdırır.
4. Haqqın müəyyən olunması
Maddə 10.4-də ödənişin diferensiallaşdırılması prinsipi nəzərdə tutulur. Bu, sosial və iqtisadi ədalət baxımından olduqca mühümdür. Haqq suyun:
keyfiyyətindən (içməli və ya texniki),
təyinatından (məişət, suvarma, istehsal və s.),
mövsümi tələbatdan,
texniki təminat səviyyəsindən,
nəql üsullarından və digər iqtisadi amillərdən asılı olaraq müəyyən edilir.
Beləliklə, hər kəs eyni məbləği ödəmir, suya olan real tələbat və istifadə forması nəzərə alınır.
Bələdiyyələrin su təsərrüfatında yalnız idarəçi deyil, həm də iqtisadi subyekt kimi çıxış etməsinə imkan verir. Bu, onların maliyyə imkanlarını genişləndirir, su infrastrukturunun inkişafına investisiya cəlb etməyə şərait yaradır və eyni zamanda su ehtiyatlarının daha məsuliyyətli istifadəsini təşviq edir.
Belə yanaşma həm əhalinin suya çıxışını qoruyur, həm də bələdiyyələrin öz resursları hesabına su təchizatını yaxşılaşdırmasına imkan yaradır.
Məqalə “Pragma” Sosial İnkişafa və Ekologiyanın Qorunmasına Dəstək İctimai Birliyinin Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirdiyi “Laçın rayonunda su təhlükəsizliyi” adlı sosial-ekoloji layihə çərivəsində hazırlanıb. Fikir və mülahizələr müəllifə aiddir, Azərbaycan Respublikası Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.