Asiya İnkişaf Bankının (ADB) Biləcəri-Yalama dəmir yolu xəttinin elektrikləşdirilməsi, siqnalizasiya və telekommunikasiya layihəsi üçün 325 milyon ABŞ dolları ayırmağı nəzərdən keçirməsi Azərbaycanın nəqliyyat sektorunda yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Layihənin təsdiqi 2027-ci ildə gözlənilir və Şimal-Cənub dəhlizinin strateji əhəmiyyətini daha da gücləndirəcək.
Azərbaycanın dəmir yolu şəbəkəsi uzun illərdir regionun tranzit imkanlarını formalaşdıran əsas infrastruktur sütunlarından biridir. Biləcəri-Yalama xətti isə bu sistemin beynəlxalq yük daşımalarında kritik rol oynayan hissəsidir. ADB-nin bu layihəyə marağı təsadüfi deyil. Bank son illərdə qlobal miqyasda dəmir yolu elektrikləşdirmə layihələrinə xüsusi diqqət yetirir. Məsələn, Hindistanda 13 ştatı əhatə edən elektrikləşdirmə proqramı üçün ADB 750 milyon dollarlıq maliyyə dəstəyi ayırıb. Bu, bankın enerji səmərəliliyi və karbon emissiyalarının azaldılması istiqamətində ardıcıl siyasətinin göstəricisidir. Azərbaycan layihəsi də eyni xətt üzrə düşünülmüş addım kimi görünür - elektrikləşdirmə yalnız texniki modernizasiya deyil, həm də ekoloji və iqtisadi dayanıqlılıq baxımından strateji üstünlükdür.
Layihənin maliyyələşdirilməsində ADB ilə yanaşı Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankının (AIIB) və Azərbaycan hökumətinin iştirakı regional əməkdaşlığın güclənməsinə işarədir. Bu model həm risklərin bölüşdürülməsini, həm də maliyyə yükünün optimal paylaşılmasını təmin edir. Qlobal təcrübə göstərir ki, iri infrastruktur layihələrinin uğuru çox zaman məhz belə konsorsium maliyyələşdirmə mexanizmləri ilə mümkün olur. Azərbaycanın 1999-cu ildən ADB üzvü olması və bu müddətdə 5,6 milyard dollarlıq kredit dəstəyi alması, o cümlədən nəqliyyat sektoruna 1,5 milyard dollar yönəldilməsi, bu əməkdaşlığın davamlılığını təsdiqləyir.
Şimal–Cənub dəhlizi yalnız regional deyil, həm də beynəlxalq ticarət üçün strateji arteriyadır. Hindistan, İran, Rusiya və Avropa bazarlarını birləşdirən bu xəttin modernləşdirilməsi Azərbaycanın tranzit ölkə statusunu möhkəmləndirəcək. Elektrikləşdirmə və siqnalizasiya sistemlərinin yenilənməsi yük daşımalarının sürətini artırmaqla yanaşı, təhlükəsizlik risklərini minimuma endirəcək. Telekommunikasiya infrastrukturunun gücləndirilməsi isə rəqəmsal idarəetmə imkanlarını genişləndirəcək ki, bu da müasir logistik zəncirlərin tələblərinə cavab verir. Qlobal tendensiyalar göstərir ki, rəqəmsal dəmir yolu idarəetmə sistemləri tranzit vaxtını 15-20% azalda, enerji sərfiyyatını isə 10-12% optimallaşdıra bilir. Bu faktlar Azərbaycanın layihədən gözlədiyi nəticələrin real əsaslarını ortaya qoyur.
ADB-nin yeni tərəfdaşlıq strategiyası çərçivəsində Azərbaycana 2,5 milyard dollara qədər investisiya ayırmağa hazır olması, ölkənin regionda dayanıqlı infrastruktur mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində uzunmüddətli planların mövcudluğunu göstərir. Bu, həm də Azərbaycanın institusional imicinə müsbət təsir edir - beynəlxalq maliyyə qurumlarının etimadı ölkənin iqtisadi sabitliyinin və strateji planlaşdırma qabiliyyətinin göstəricisidir. Nəticədə, Biləcəri–Yalama layihəsi təkcə dəmir yolu modernizasiyası deyil, həm də Azərbaycanın qlobal nəqliyyat xəritəsində mövqeyini gücləndirən bir addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Nuray,
Aznews.az