Diplomdan bacarığa keçid prosesi son illərdə qlobal əmək bazarında ən çox müzakirə olunan transformasiyalardan birinə çevrilib və bu dəyişimin nə dərəcədə real olduğu artıq nəzəri yox, praktiki göstəricilərlə ölçülür. Klassik modeldə ali təhsil diplomu peşəkar həyatın əsas giriş bileti hesab olunurdusa, hazırkı mərhələdə bu yanaşma tədricən funksional əhəmiyyətini itirir və yerini ölçülə bilən bacarıqlar, real təcrübə və adaptasiya qabiliyyəti tutur.
Bu transformasiyanın əsas səbəblərindən biri texnoloji inkişafın əmək bazarını sürətlə dəyişməsidir. Rəqəmsal bacarıqlar, analitik düşüncə, problem həll etmə və çevik öyrənmə qabiliyyəti bir çox sahədə klassik ixtisas təsnifatını sıradan çıxarıb. Xüsusilə texnologiya, data analitikası, rəqəmsal marketinq və layihə idarəetməsi kimi sahələrdə işəgötürənlər namizədin hansı universiteti bitirdiyindən çox, konkret olaraq hansı alətləri bildiyinə və hansı nəticələri ortaya qoyduğuna diqqət yetirir. Bu isə diplomun yox, bacarığın dəyərini ön plana çıxarır.
Qlobal miqyasda aparılan əmək bazarı araşdırmaları göstərir ki, bir çox iri şirkət artıq iş elanlarında ali təhsil tələbini ya ümumiyyətlə qeyd etmir, ya da onu üstünlük kimi təqdim edir. Bunun əvəzində texniki bacarıqlar, portfel, real layihə təcrübəsi və problemə yanaşma tərzi əsas seçim meyarına çevrilir. Bu yanaşma həm işəgötürən üçün riskləri azaldır, həm də namizədin real iş mühitinə uyğunluğunu daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir.
Diplomdan bacarığa keçidin real olub-olmamasını qiymətləndirərkən onu tam inkar və ya tam əvəzləmə kimi təqdim etmək doğru olmaz. Əslində söhbət diplomun rolunun dəyişməsindən gedir. Diplom artıq son nəticə deyil, başlanğıc mərhələ kimi qəbul olunur. O, nəzəri baza və düşüncə çərçivəsi yaradır, lakin peşəkar dəyəri formalaşdıran əsas element real bacarıqların davamlı inkişafıdır. Xüsusilə səhiyyə, hüquq və mühəndisliyin müəyyən sahələrində formal təhsil hələ də vacib rol oynayır, lakin bu sahələrdə belə təkcə diplom kifayət etmir.
Bu proses gənclərin karyera seçimlərinə də ciddi təsir göstərir. Ənənəvi olaraq təhlükəsiz hesab olunan ixtisaslar artıq avtomatik məşğulluq zəmanəti vermir. Bunun əvəzində gənclər daha çevik öyrənmə modellərinə, onlayn kurslara, beynəlxalq sertifikatlara və real layihə təcrübəsinə üstünlük verməyə başlayır. Bu, əmək bazarına daxil olma müddətini qısaldır və fərdlərə daha erkən mərhələdə ixtisaslaşma imkanı yaradır.
Digər tərəfdən, diplomdan bacarığa keçid əmək bazarında sosial məsuliyyət məsələsini də gündəmə gətirir. Bərabər imkanlar baxımından bu yanaşma müsbət qiymətləndirilir, çünki fərdlərin yalnız formal təhsil imkanlarına görə deyil, real potensialına görə qiymətləndirilməsinə şərait yaradır. Lakin eyni zamanda, bacarıq əsaslı model fərdlərdən daha çox şəxsi məsuliyyət, davamlı öyrənmə və özünü inkişaf etdirmə tələb edir. Bu isə passiv karyera gözləntilərini demək olar ki, tamamilə aradan qaldırır.
Diplomdan bacarığa keçid nə ani, nə də tamamilə birtərəfli prosesdir. Bu, təhsilin formasının deyil, məzmununun dəyişməsi ilə xarakterizə olunur. Gələcəyin əmək bazarında qalib olanlar ya diplomla bacarığı birləşdirə bilənlər, ya da real bacarıqları ilə dəyər yarada bildiyini sübut edənlər olacaq. Bu mənada, diplom artıq məqsəd yox, alət rolunu oynayır və peşəkar inkişafın əsas yükü fərdin üzərinə keçir.
Aznews.az