Azərbaycanda avtomobil yolları və küçələrdə piyadaların hərəkət təhlükəsizliyinə dair yeni dövlət standartının qəbulunun gözlənilməsi yol hərəkəti təhlükəsizliyi sahəsində institusional yanaşmanın gücləndirilməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu tərəfindən hazırlanmış AZS 993 layihəsi piyadaların hərəkətinin planlaşdırılması, infrastruktur elementlərinin təhlükəsizlik baxımından vahid çərçivədə tənzimlənməsi və şəhər mühitində risklərin azaldılması məqsədi daşıyır. Bu təşəbbüs təkcə normativ yenilənmə deyil, həm də urbanizasiya proseslərinin sosial-iqtisadi nəticələrinə yönəlmiş addımdır.
Qlobal statistikaya görə, yol-nəqliyyat hadisələri nəticəsində dünyada hər il təxminən 1,2 milyon insan həyatını itirir və bu itkilərin əhəmiyyətli hissəsi piyadaların payına düşür. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarında qeyd olunur ki, piyada infrastrukturu üzrə vahid təhlükəsizlik standartları tətbiq edən ölkələrdə qəza göstəriciləri orta müddətdə 20–30 faiz azalır. Avropa İttifaqı ölkələrində son onillikdə piyadalar üçün təhlükəsiz keçid zonalarının, sürət məhdudiyyətlərinin və şəhərdaxili dizayn standartlarının sərtləşdirilməsi bu sahədə ölçülə bilən nəticələr verib.
Azərbaycan üçün mövzu xüsusilə aktuallaşır, çünki paytaxt Bakı və iri şəhərlərdə nəqliyyat axınının intensivliyi ilə piyada hərəkətinin kəsişməsi yüksəkdir. Urbanizasiya, əhali sıxlığının artması və avtomobil parkının genişlənməsi mövcud yol infrastrukturuna əlavə təzyiq yaradır. Yeni dövlət standartı bu təzyiqi texniki və planlama mexanizmləri vasitəsilə balanslaşdırmağa yönəlir. Piyadaların təhlükəsizliyi üzrə minimal tələblərin normativləşdirilməsi yol və küçə layihələrinin mərhələsindən etibarən risklərin azaldılmasına imkan verəcək.
Bu cür standartların iqtisadi təsiri birbaşa görünməsə də, dolayı təsirləri kifayət qədər genişdir. Yol qəzalarının azalması səhiyyə xərclərinin aşağı düşməsinə, əmək qabiliyyətinin itirilməsi risklərinin azalmasına və sığorta sistemində yükün yüngülləşməsinə səbəb olur. Dünya Bankının araşdırmalarına əsasən, yol-nəqliyyat hadisələrinin iqtisadi itkiləri bir çox ölkələrdə ÜDM-in 2–3 faizi səviyyəsində qiymətləndirilir. Bu baxımdan, təhlükəsizlik standartlarına yatırımlar uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi səmərəlilik yaradır.
Şəhərsalma aspektindən yanaşdıqda, piyadaların hərəkət təhlükəsizliyi standartları ictimai məkanların funksionallığını da artırır. Təhlükəsiz piyada mühiti ictimai nəqliyyatdan istifadənin genişlənməsinə, avtomobildən asılılığın azalmasına və ekoloji yükün yüngülləşməsinə töhfə verir. Avropa şəhərlərində tətbiq olunan “yaşayan küçələr” və “aşağı sürət zonaları” modelləri göstərir ki, piyada prioritetli infrastruktur təkcə təhlükəsizlik deyil, həm də iqtisadi aktivlik yaradır. Belə ərazilərdə pərakəndə ticarət dövriyyəsinin artması və ictimai həyatın canlanması müşahidə olunur.
AZS 993 layihəsinin hazırlanmasında müxtəlif dövlət qurumlarının və nəqliyyat strukturlarının iştirakı standartın tətbiqində institusional koordinasiyanın nəzərə alındığını göstərir. Bu, normativ sənədin kağız üzərində qalması riskini azaldır və real icra potensialını yüksəldir. Qlobal təcrübədə yol təhlükəsizliyi sahəsində ən effektiv nəticələr məhz çoxşaxəli institusional yanaşma tətbiq edildikdə əldə olunur.
Piyadaların hərəkət təhlükəsizliyi üzrə dövlət standartının qəbulu Azərbaycanda yol infrastrukturu siyasətinin təkamül mərhələsinə keçdiyini göstərir. Bu addım sosial rifahın qorunması, şəhər mühitinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və uzunmüddətli iqtisadi itkilərin azaldılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Qlobal tendensiyalar fonunda bu cür normativ təşəbbüslər şəhərlərin daha təhlükəsiz, funksional və yaşanılan məkanlara çevrilməsində əsas alətlərdən biri kimi çıxış edir.
Aznews.az