Ötən ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanın portağal idxalında qeydə alınan artım daxili istehlakın mövsümi xarakterini və xarici bazarlardan asılılığın struktur xüsusiyyətlərini bir daha gündəmə gətirir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, bu dövrdə ölkəyə 12,13 milyon ABŞ dolları dəyərində 14,5 min tondan çox portağal gətirilib. Dəyər ifadəsində 13 faiz, kəmiyyət üzrə isə 22 faiz artım tələbin genişləndiyini göstərsə də, idxalın mənbə ölkələr üzrə bölgüsü daha dərin iqtisadi proseslərdən xəbər verir.
Azərbaycan portağal istehsalına iqlim və coğrafi məhdudiyyətlər səbəbindən əsasən idxal yolu ilə cavab verir. Bu baxımdan, uzun illərdir əsas tədarükçü rolunda çıxış edən İran bazarın əsas dayağı olaraq qalır. 2024-cü ildə ümumi idxalın təxminən 75 faizinin bu ölkənin payına düşməsi coğrafi yaxınlıq, logistika xərclərinin aşağı olması və mövsümi uyğunluqla izah edilir. Lakin cari dövrdə İrandan idxalın həm dəyər, həm də həcm baxımından azalması göstərir ki, bazar alternativ mənbələr axtarışına başlayıb.
Cənubi Afrika Respublikasından idxalın kəskin artması bu strategiyanın ən aydın nümunəsidir. CAR qlobal portağal ticarətində aparıcı ixracatçılardan biri hesab olunur və məhsulun keyfiyyəti ilə yanaşı, mövsümdənkənar tədarük imkanları ilə seçilir. Azərbaycanın bu bazara yönəlməsi daxili təchizatın fasiləsizliyini təmin etsə də, daha uzun logistika marşrutları səbəbindən maya dəyərinə təsir edən amilləri də aktuallaşdırır. Bu isə idxalın dəyər ifadəsində artım tempinin həcmlə müqayisədə daha aşağı olmasını izah edir.
Misir və Türkiyə ilə bağlı göstəricilər isə qiymət və rəqabət balansının dəyişdiyini göstərir. Misirdən gətirilən portağalın dəyərinin artması, həcmin isə azalması məhsulun vahid qiymətinin yüksəldiyini göstərir. Türkiyədən idxalın azalması isə regional bazarda təklif strukturunun dəyişməsi və alternativ təchizatçıların daha rəqabətli şərtlər təqdim etməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Çindən idxalın statistik olaraq yüksək artım tempi göstərməsi isə faktiki həcm baxımından bazara təsir edən amil sayılmır və daha çox sınaq xarakterli tədarük kimi qiymətləndirilir.
Qlobal sitrus bazarında son illər müşahidə olunan iqlim riskləri, məhsuldarlıq dalğalanmaları və logistika xərclərinin artması idxalçı ölkələri daha çevik strategiyalar qurmağa məcbur edir. FAO və digər beynəlxalq qurumların məlumatları göstərir ki, sitrus meyvələri üzrə tədarük zənciri iqlim dəyişikliklərinə həssasdır və bu, qiymət sabitliyini risk altına alır. Azərbaycanın idxal strukturunda mənbələrin tədricən şaxələndirilməsi də bu qlobal tendensiyaya uyğun addım kimi dəyərləndirilə bilər.
İqtisadi baxımdan portağal idxalının artması daxili bazarda qiymətlərin kəskin dalğalanmasının qarşısını almağa kömək edir və istehlakçı üçün təklif sabitliyini qoruyur. Bununla yanaşı, bir ölkənin dominant mövqedə qalması tədarük risklərini tam aradan qaldırmır. Bu səbəbdən idxalın strukturunun diversifikasiyası uzunmüddətli bazar dayanıqlığı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə etibarilə, portağal idxalındakı artım tələbin yüksəldiyini göstərsə də, əsas diqqət idxalın hansı bazarlardan və hansı şərtlərlə həyata keçirilməsinə yönəlməlidir. Mövcud statistika göstərir ki, Azərbaycan portağal bazarında mərhələli şəkildə daha balanslı tədarük modelinə keçid edir. Qlobal sitrus ticarətindəki dəyişkənlik fonunda bu yanaşma həm qiymət sabitliyi, həm də ərzaq təminatı baxımından rasional iqtisadi strategiya kimi çıxış edir.
Aznews.az