Bakıda və Abşeron yarımadasında su təminatının uzunmüddətli dayanıqlığının gücləndirilməsi məqsədilə dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması hesabına illik 100 milyon kubmetr içməli su ehtiyatının yaradılması planlaşdırılır. Prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi 2026–2035-ci illəri əhatə edən Dövlət Proqramı paytaxt və ətraf ərazilərdə artan su tələbatına cavab vermək üçün yeni texnoloji və institusional yanaşmaları gündəmə gətirir. Sənəddə həmçinin təmizlənmiş tullantı sularının təkrar istifadəsi və qrunt sularının səmərəli yönləndirilməsi üzrə pilot layihələr də nəzərdə tutulur ki, bu da su resurslarının idarə edilməsində daha çevik modelə keçidin siqnalı kimi qiymətləndirilir.
Qlobal miqyasda su qıtlığı artıq yalnız ekoloji problem deyil, iqtisadi və sosial sabitliyə birbaşa təsir edən əsas risk faktorlarından biridir. BMT-nin hesablamalarına görə, hazırda dünya əhalisinin təxminən üçdə biri su stressi yaşayan regionlarda məskunlaşıb və iqlim dəyişiklikləri bu təzyiqi daha da artırır. Xüsusilə yarımsəhra və quraq iqlim zonasına daxil olan ərazilərdə dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması son illər ən real alternativlərdən biri kimi ön plana çıxır. Səudiyyə Ərəbistanı, İsrail və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi ölkələr içməli su ehtiyacının 50 faizdən çoxunu məhz bu texnologiya hesabına qarşılayır və həmin təcrübə göstərir ki, ilkin investisiya yüksək olsa da, uzunmüddətli perspektivdə su təhlükəsizliyi baxımından bu model effektivdir.
Azərbaycan kontekstində məsələ daha çox urbanizasiya və əhali artımı ilə bağlıdır. Bakı və Abşeron yarımadasında suya tələbat son on ildə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib. Mövcud mənbələrin mövsümi və hidrometeoroloji risklərə həssas olması alternativ mənbələrin aktuallaşmasını qaçılmaz edib. İllik 100 milyon kubmetr həcmində duzsuzlaşdırılmış suyun dövriyyəyə daxil edilməsi ümumi su balansında strateji tampon rolunu oynaya bilər. Bu həcm paytaxtın illik məişət su tələbatının nəzərəçarpacaq hissəsini qarşılamaq potensialına malikdir və fövqəladə vəziyyətlərdə sistemin dayanıqlığını artırır.
Proqramda yer alan digər mühüm istiqamət təmizlənmiş tullantı sularının təkrar istifadəsidir. Dünya Bankının məlumatlarına əsasən, inkişaf etmiş şəhər təsərrüfatlarında təmizlənmiş tullantı sularının texniki və sənaye məqsədləri üçün istifadəsi içməli su üzərində təzyiqi 15–20 faiz azalda bilir. Hövsan qəsəbəsində bu imkanların yaradılması Abşeron yarımadası üçün yeni yanaşmanın sınağı kimi dəyərləndirilə bilər. Eyni zamanda metro stansiyalarında və digər ərazilərdə toplanan qrunt sularının istifadəsinə dair pilot layihələr şəhər infrastrukturu daxilində itkilərin azaldılması baxımından əhəmiyyətlidir. Qlobal praktika göstərir ki, bu cür lokal həllər böyük həcmli layihələrlə birlikdə tətbiq edildikdə daha optimal nəticə verir.
Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması texnologiyalarının iqtisadi tərəfi də diqqət mərkəzində saxlanmalıdır. Son on ildə enerji səmərəliliyinin artması nəticəsində bir kubmetr suyun maya dəyəri təxminən iki dəfə azalıb. Xüsusilə bərpa olunan enerji mənbələrinin bu prosesə inteqrasiyası xərclərin və karbon izinin minimuma endirilməsinə imkan yaradır. Azərbaycanın enerji balansında alternativ mənbələrin payının artması fonunda bu sinerji orta və uzunmüddətli dövrdə daha real görünür.
Bütün bu yanaşmalar göstərir ki, yeni Dövlət Proqramı yalnız cari su çatışmazlığını aradan qaldırmağa deyil, su idarəçiliyində struktur dəyişikliyinə hesablanıb. Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması, tullantı sularının təkrar dövriyyəsi və qrunt sularının idarə olunması birgə tətbiq edildikdə, paytaxt regionunda su təhlükəsizliyinin institusional əsasları möhkəmlənir. Qlobal tendensiyalarla uzlaşan bu model Azərbaycanın urbanizasiya mərhələsində resursların daha rasional istifadəsinə keçid etdiyini göstərir və uzunmüddətli sosial-iqtisadi sabitlik üçün vacib baza formalaşdırır.
Aznews.az