2025-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanın toxumluq kartof idxalında əhəmiyyətli artım qeydə alınıb. Rəsmi statistikaya əsasən, ölkəyə 6,5 milyon ABŞ dolları dəyərində 8 min 181 ton toxumluq kartof idxal olunub ki, bu da 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 2,4 dəfə, fiziki həcmdə isə 2,2 dəfə çoxdur. Göstəricilər kənd təsərrüfatında məhsuldarlıq yönümlü yanaşmanın gücləndiyini və toxum bazarında struktur dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir.
Toxumluq kartof idxalındakı artım bir neçə paralel amillə izah olunur. Qlobal təcrübədə kartof istehsalında məhsuldarlığın əsas şərtlərindən biri sertifikatlaşdırılmış və xəstəliklərə davamlı toxum materialıdır. Son illərdə iqlim dəyişiklikləri, torpaqların intensiv istismarı və fitosanitar risklərin artması fermerləri daha keyfiyyətli toxumdan istifadəyə sövq edib. Azərbaycanda da oxşar tendensiya müşahidə olunur. Yerli toxum ehtiyatlarının keyfiyyət baxımından sabit olmaması idxal olunan toxumluq kartofa tələbatı artıran əsas səbəblərdən biridir.
İdxal coğrafiyasına nəzər saldıqda tədarük mənbələrinin genişləndiyi aydın görünür. Türkiyədən gətirilən toxumluq kartofun həcminin və dəyərinin kəskin artması bu ölkənin region üçün əsas tədarük mərkəzlərindən birinə çevrildiyini göstərir. Gürcüstandan idxalın dəfələrlə artması isə coğrafi yaxınlıq, logistika üstünlükləri və regional əməkdaşlıq imkanlarının daha fəal işləməsi ilə izah olunur. Almaniya və Niderlanddan tədarük edilən toxumluq kartof Avropada seleksiya və toxumçuluq texnologiyalarının yüksək inkişaf səviyyəsini əks etdirir. Bu ölkələr uzun illərdir kartof toxumçuluğunda qlobal liderlər sırasında yer alır və onların məhsulları yüksək məhsuldarlıq potensialı ilə seçilir.
Ukraynadan idxalın artması da diqqətçəkən məqamdır. Mövcud geosiyasi çətinliklərə baxmayaraq, Ukrayna kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə ixrac imkanlarını qismən qoruyub saxlayır. Azərbaycanın bu bazardan toxumluq kartof tədarükünü artırması alternativ mənbələrdən istifadənin genişləndirildiyini göstərir. Son 14 ildə ilk dəfə Fransadan toxumluq kartof idxalının həyata keçirilməsi isə tədarük portfelinin diversifikasiyası baxımından mühüm göstəricidir. Fransa Avropa İttifaqında kartof istehsalı və toxum seleksiyası sahəsində aparıcı mövqelərdən birinə malikdir və bu istiqamətdə əməkdaşlıq uzunmüddətli texnoloji faydalar yarada bilər.
Mövcud dinamika daxili bazar üçün ikitərəfli təsir formalaşdırır. Bir tərəfdən, yüksək keyfiyyətli toxum materialından istifadə məhsuldarlığın artmasına, hektardan əldə olunan məhsulun çoxalmasına və fermer gəlirlərinin sabitləşməsinə şərait yaradır. Bu, orta müddətdə ərzaq təhlükəsizliyi və qiymət sabitliyi baxımından müsbət tendensiya hesab olunur. Digər tərəfdən, idxaldan asılılığın artması yerli toxumçuluq təsərrüfatlarının inkişafını strateji prioritet kimi gündəmdə saxlayır. Qlobal kənd təsərrüfatı təcrübəsi göstərir ki, toxum bazarında dayanıqlılıq yalnız yerli istehsal və idxal arasında balans qorunduqda mümkündür.
Ümumilikdə, toxumluq kartof idxalındakı artım Azərbaycanda kartofçuluğun daha intensiv və texnoloji mərhələyə keçdiyini göstərir. Bu proses yalnız idxal həcmlərinin yüksəlməsi deyil, eyni zamanda məhsuldarlıq və keyfiyyət yönümlü istehsal modelinə keçidin göstəricisidir. Mövcud tendensiyanın davam etməsi daxili istehsalın rəqabət qabiliyyətini gücləndirə, regional bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirə və kənd təsərrüfatının ümumi səmərəliliyini artıra bilər.
Aznews.az