Kredit münasibətlərinin gündəlik həyata inteqrasiyası son illər təkcə bank sektoru ilə məhdudlaşmır, ailə büdcəsinin planlanması və maliyyə davranışlarının formalaşmasında da mühüm rol oynayır. Müasir iqtisadi mühitdə kredit artıq fövqəladə çıxış yolu deyil, bir çox ailə üçün adi maliyyə alətinə çevrilib. Məhz bu kontekstdə kredit mədəniyyətinin ailə büdcəsinə uzunmüddətli təsiri ayrıca təhlil tələb edir.
İlkin baxışda kredit ailənin istehlak imkanlarını genişləndirir, böyük xərclərin zaman üzrə bölüşdürülməsinə şərait yaradır və gəlir axınında balansı qorumağa kömək edir. Mənzil, avtomobil, təhsil və ya məişət texnikası kimi yüksək məbləğli xərclər kredit mexanizmi vasitəsilə əlçatan olur. Bu isə ailənin həyat keyfiyyətində qısamüddətli rahatlıq yaradır. Lakin kreditin büdcəyə təsiri təkcə bu mərhələ ilə bitmir və əsas risklər məhz orta və uzunmüddətli dövrdə formalaşır.
Statistik göstəricilər göstərir ki, ailə gəlirlərinin müəyyən faizinin davamlı olaraq kredit ödənişlərinə yönəldilməsi yığım imkanlarını zəiflədir. Beynəlxalq maliyyə institutlarının yanaşmasına görə, ailə büdcəsində borc öhdəliklərinin payı 30 faizi keçdikdə maliyyə dayanıqlığı tədricən azalır. Bu hədd keçildikdə ailə fövqəladə xərclərə qarşı daha həssas olur, gəlir itkisi və ya inflyasiya təzyiqi birbaşa maliyyə stressinə çevrilir. Kredit mədəniyyəti formalaşmamış ailələrdə isə borclanma tez-tez real ehtiyacdan deyil, istehlak vərdişlərindən qaynaqlanır.
Uzunmüddətli təsirlərin daha bir mühüm tərəfi psixoloji amillərlə bağlıdır. Daimi borc öhdəliyi ailə üzvlərinin maliyyə qərarlarına ehtiyatla yanaşmasına mane ola bilər. Gələcək gəlirlərin indidən xərclənməsi büdcə planlamasında elastikliyi azaldır və maliyyə intizamını zəiflədir. Araşdırmalar göstərir ki, kredit öhdəlikləri yüksək olan ailələrdə gəlir artsa belə, yığım səviyyəsi proporsional şəkildə yüksəlmir, çünki əlavə gəlir mövcud borcların kompensasiyasına yönəlir.
Digər tərəfdən, sağlam kredit mədəniyyəti olan ailələr üçün kredit risk deyil, alət funksiyası daşıyır. Bu yanaşmada borclanma gəlir perspektivləri, risk ehtiyatı və real büdcə hesablamaları əsasında həyata keçirilir. Belə ailələr kreditdən istifadə edərkən faiz dərəcələrini, müddəti və ödəniş qrafikini gələcək maliyyə yükü prizmasından qiymətləndirir. Nəticədə kredit ailə büdcəsini sıxışdırmır, əksinə, planlı maliyyə davranışının bir hissəsinə çevrilir.
Qlobal təcrübə göstərir ki, maliyyə savadlılığı səviyyəsi artdıqca kreditin ailə büdcəsinə mənfi təsirləri azalır. Skandinaviya ölkələri və Almaniya kimi iqtisadiyyatlarda ailələrin borclanma səviyyəsi mövcud olsa da, uzunmüddətli maliyyə riskləri minimuma endirilir. Bunun əsas səbəbi kreditdən istifadə mədəniyyətinin erkən mərhələdə formalaşması və ailə büdcəsinin strukturlaşdırılmış şəkildə idarə edilməsidir. Bu modellər göstərir ki, problem kreditin mövcudluğunda deyil, onun idarə olunma üsulundadır.
Nəticə etibarilə, kredit mədəniyyəti ailə büdcəsinin gələcəyini birbaşa müəyyən edən amillərdən biridir. Qısamüddətli rahatlıq naminə nəzarətsiz borclanma uzunmüddətdə maliyyə sabitliyini zəiflədə bilər. Əksinə, planlı və şüurlu kredit davranışı ailənin iqtisadi dayanıqlığını qoruyur, riskləri idarəolunan səviyyədə saxlayır. Mövcud tendensiyalar göstərir ki, gələcəkdə ailə maliyyəsinin davamlılığı kreditdən imtina ilə deyil, düzgün kredit mədəniyyətinin formalaşdırılması ilə təmin olunacaq.
Aznews.az