Çində süni intellekt sahəsində son illər müşahidə olunan texnoloji sıçrayışlara baxmayaraq, aparıcı Çin alimlərinin özləri ölkənin qısa və orta müddətdə ABŞ-ı geridə qoymaq ehtimalını aşağı qiymətləndirir. AGI-Next sammitində səsləndirilən mövqelər göstərir ki, Çin şirkətləri güclü dil modelləri və tətbiqlər yaratsa da, bu inkişafı daşıyacaq fundamental infrastruktur sahəsində hələ də ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşir. Xüsusilə çiplər, hesablama gücü və qabaqcıl istehsal texnologiyaları sahəsində ABŞ-ın üstünlüyü qorunur.
Mövcud mənzərəni daha aydın anlamaq üçün qlobal süni intellekt dəyər zəncirinə baxmaq kifayətdir. Bu sahədə liderlik təkcə proqram təminatı və alqoritmlərlə ölçülmür. Hesablama mərkəzlərinin gücü, yüksək səviyyəli yarımkeçiricilərə çıxış, enerji səmərəliliyi və fundamental tədqiqat ekosistemi həlledici rol oynayır. ABŞ bu komponentlərin demək olar ki, hamısında sistemli üstünlüyə malikdir. Bloomberg və OECD məlumatlarına əsasən, qlobal miqyasda ən böyük data mərkəzi gücünün təxminən 40 faizdən çoxu ABŞ-da cəmlənib, halbuki Çin bu göstəricidə daha aşağı paya malikdir və texnoloji baxımdan məhdudlaşdırıcı amillərlə üzləşir.
Alibaba daxilində inkişaf etdirilən Qwen modelinin texniki lideri Lin Junyangın səsləndirdiyi rəqəmlər də bu reallığı təsdiqləyir. Onun fikrincə, yaxın üç beş il ərzində istənilən Çin şirkətinin OpenAI və ya Google DeepMind səviyyəsini aşma ehtimalı 20 faizdən aşağıdır və bu yanaşma hətta nikbin hesab edilə bilər. ABŞ-da mövcud olan hesablama resurslarının miqyası və keyfiyyəti Çinlə müqayisədə xeyli üstündür. Burada söhbət təkcə mövcud çiplərin sayından deyil, həm də onların arxitekturası, istehsal prosesi və davamlı yenilənmə imkanlarından gedir.
Bununla yanaşı, Çin modellərinin texniki performans baxımından ciddi irəliləyiş əldə etdiyini inkar etmək olmaz. Zhipu AI-nin həmtəsisçisi Tang Jienin vurğuladığı kimi, üçüncü tərəf benchmark nəticələri Çin modellərinin ABŞ rəqibləri ilə bir çox göstərici üzrə fərqi azaltdığını göstərir. Açıq mənbəli strategiyanın geniş tətbiqi bu modellərin qlobal miqyasda daha sürətlə yayılmasına imkan verib və bu, Çinin texnoloji diplomatiya baxımından əlini gücləndirir. Açıq mənbə yanaşması xüsusilə inkişaf etməkdə olan bazarlarda Çin texnologiyalarına marağı artırır.
Lakin açıq modellər ümumi mənzərəni tam əks etdirməyə bilər. ABŞ şirkətlərinin əhəmiyyətli hissəsi ən qabaqcıl modellərini kommersiya və təhlükəsizlik səbəbləri ilə qapalı saxlayır. Bu isə real texnoloji fərqin rəsmi benchmark nəticələrində görünəndən daha böyük ola biləcəyi ehtimalını artırır. Tang Jienin qeyd etdiyi kimi, ictimaiyyətə açıqlanmayan modellər nəzərə alındıqda, Çin və ABŞ arasındakı məsafə əslində genişlənə bilər.
Tencent-in baş süni intellekt alimi Yao Shunyunun daha nikbin mövqeyi isə uzunmüddətli perspektivdə maraqlı ssenari yaradır. Onun fikrincə, dünyanın aparıcı süni intellekt şirkətinin gələcəkdə Çindən çıxması mümkündür. Lakin Yao da əsas struktur problemləri açıq şəkildə etiraf edir. Çin hələ də öz EUV litoqrafiya maşınlarını istehsal edə bilmir və bu, 5 nanometr və daha aşağı texnologiyalı çiplərin kütləvi istehsalını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. ASML kimi şirkətlərin nəzarət etdiyi bu texnologiya qlobal yarımkeçirici sənayesində strateji baryer rolunu oynayır.
Bundan əlavə, müəssisə səviyyəli süni intellekt həllərinin Çində kifayət qədər geniş yayılmaması və fundamental tədqiqatlara ayrılan resursların nisbətən məhdud qalması da inkişaf tempinə təsir edir. ABŞ-da süni intellekt tədqiqatları universitetlər, özəl sektor və dövlət proqramları arasında daha dərin inteqrasiya ilə həyata keçirilir. Bu model innovasiyaların daha sürətli kommersiyalaşmasına şərait yaradır və texnoloji üstünlüyü möhkəmləndirir.
Ümumilikdə, mövcud faktlar göstərir ki, Çin süni intellekt sahəsində ciddi oyunçuya çevrilib və bəzi tətbiqi sahələrdə ABŞ-la fərqi minimuma endirib. Lakin qlobal liderlik üçün həlledici olan aparat infrastrukturu, yarımkeçirici istehsalı və fundamental tədqiqat ekosistemi baxımından balans hələ də ABŞ-ın xeyrinədir. Qısa müddətdə liderliyin dəyişməsi ehtimalı aşağı qiymətləndirilsə də, açıq mənbə strategiyası, bazar miqyası və dövlət dəstəyi kimi amillər Çinin uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətini qoruduğunu göstərir. Bu mənzərə süni intellekt yarışının ani sıçrayışlardan çox, mərhələli və struktur üstünlüklərə əsaslanan bir proses olduğunu bir daha təsdiqləyir.
Aznews.az