Ötən ilin yanvar oktyabr aylarında Azərbaycanın orqanik gübrə idxalının həm dəyər, həm də fiziki həcm baxımından azalması aqrar bazarda formalaşan yeni balansın göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Statistikaya əsasən, ölkə bu dövrdə 2,1 milyon ABŞ dolları dəyərində 1 min 237 ton heyvan və bitki mənşəli gübrə idxal edib ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən 7 faiz azalma deməkdir. Rəqəmlər idxalın ümumi həcminin azalmasına baxmayaraq, tədarük coğrafiyasının genişləndiyini və struktur baxımından dəyişdiyini göstərir.
Məlumatların təhlili göstərir ki, ənənəvi əsas tədarükçü olan Türkiyədən idxal həcmi və dəyəri nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb. Bu azalma logistik xərclərin dəyişməsi, qiymət fərqləri və alternativ bazarların aktivləşməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Eyni zamanda Avropa və Asiya ölkələrindən idxal göstəricilərinin artması diqqət çəkir. İtaliya, İspaniya və Çin üzrə dəyər ifadəsində ciddi artım müşahidə olunsa da, bu artım bəzi hallarda fiziki həcm azalması ilə müşayiət olunur. Bu tendensiya daha yüksək keyfiyyətli, konsentrasiyası yüksək və spesifik təyinatlı orqanik gübrələrin idxal payının artdığını göstərir.
Qlobal kontekstdə orqanik gübrə bazarı son illər sürətlə transformasiya olunur. FAO və OECD məlumatlarına görə, ekoloji dayanıqlıq, torpaq münbitliyinin qorunması və kimyəvi gübrələrdən asılılığın azaldılması siyasətləri bir çox ölkələrdə orqanik gübrələrə tələbi artırır. Avropa İttifaqında kənd təsərrüfatı sahələrinin əhəmiyyətli hissəsi artıq ekoloji standartlara uyğun becərilir və bu, yüksək dəyərli orqanik məhsulların istehsalını stimullaşdırır. Azərbaycanın idxal strukturunda Avropa ölkələrinin payının artması da məhz bu qlobal keyfiyyət və standartlaşma meylləri ilə uzlaşır.
İsveçdən son 14 ildə ilk dəfə olaraq orqanik gübrə idxalının həyata keçirilməsi xüsusilə diqqətəlayiqdir. Bu fakt Azərbaycanın aqrar bazarının tədarük kanallarını şaxələndirməyə və daha innovativ məhsullara çıxış əldə etməyə çalışdığını göstərir. Skandinaviya ölkələri orqanik kənd təsərrüfatı texnologiyaları və tullantıların təkrar emalı əsasında istehsal olunan gübrələr üzrə qabaqcıl təcrübəyə malikdir. Bu istiqamətdə idxalın başlaması orta və uzunmüddətli perspektivdə torpaq keyfiyyətinin qorunmasına və məhsuldarlığın ekoloji əsaslarla artırılmasına xidmət edə bilər.
İdxalın ümumi həcminin azalması isə təkcə tələbin zəifləməsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Son illər ölkə daxilində üzvi tullantıların emalı, heyvandarlıq təsərrüfatlarında yaranan xammalın gübrəyə çevrilməsi və lokal istehsal təşəbbüsləri genişlənir. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, orqanik gübrə bazarında daxili istehsalın artması idxaldan asılılığı mərhələli şəkildə azaldır və fermerlər üçün maya dəyərini aşağı salır. Azərbaycanın aqrar siyasətində yerli resurslardan istifadənin təşviqi bu azalma tendensiyasını iqtisadi cəhətdən məntiqli edir.
Mövcud statistik dinamika göstərir ki, orqanik gübrə idxalı daha çox həcmdən keyfiyyətə doğru yönəlir. Daha az tonajla daha yüksək dəyərli məhsulların idxalı torpaq xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırılmış və məhsuldarlığı hədəfləyən yanaşmanın gücləndiyini göstərir. Bu isə kənd təsərrüfatında resurslardan səmərəli istifadə, ekoloji yükün azaldılması və uzunmüddətli məhsuldarlığın qorunması baxımından mühüm amildir.
Ümumilikdə rəqəmlər Azərbaycanın orqanik gübrə bazarında mərhələli struktur dəyişikliyinin getdiyini göstərir. İdxalın azalması fonunda tədarük coğrafiyasının genişlənməsi, keyfiyyət yönümlü seçimlər və daxili istehsal imkanlarının formalaşması aqrar sektorun daha dayanıqlı və çevik modelə doğru inkişaf etdiyini təsdiqləyir. Bu proses qlobal ekoloji kənd təsərrüfatı trendləri ilə uyğunlaşaraq torpaq resurslarının qorunmasına və ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə real töhfə verir.
Aznews.az