Rəqəmsal alətlərin ailədaxili ünsiyyətə təsiri son illər sosial elmlərin və davranış tədqiqatlarının əsas mövzularından birinə çevrilib. Smartfonlar, messencerlər, sosial şəbəkələr və onlayn platformalar ailə üzvləri arasında əlaqəni həm asanlaşdıran, həm də mürəkkəbləşdirən paralel təsir mexanizmləri yaradır. Bir tərəfdən fiziki məsafələri aradan qaldıran bu alətlər ailədaxili əlaqənin davamlılığını təmin edir, digər tərəfdən isə ünsiyyətin mahiyyətində səssiz, lakin dərin dəyişikliklərə səbəb olur.
Müsbət tərəfdən baxıldıqda, rəqəmsal alətlər ailə üzvləri arasında operativ məlumat mübadiləsini və emosional bağlılığı gücləndirir. Xaricdə yaşayan valideyn və övladların gündəlik ünsiyyətdə qalması, ailə qruplarında paylaşım və planlaşdırma imkanları, fövqəladə hallarda sürətli əlaqə qurmaq ailədaxili təhlükəsizlik və yaxınlıq hissini artırır. Araşdırmalar göstərir ki, müntəzəm onlayn ünsiyyət ailə bağlarının tam qopmasının qarşısını alır və emosional boşluqları qismən kompensasiya edir. Xüsusilə iş qrafiki sıx olan ailələr üçün rəqəmsal alətlər koordinasiya və gündəlik qərarların qəbulunu xeyli asanlaşdırır.
Lakin bu müsbət təsirlərlə yanaşı, gizli risklər də tədricən formalaşır. Rəqəmsal ünsiyyət üz-üzə dialoqun yerini tutduqda emosional dərinlik zəifləyir. Mesajlaşma sürətli olsa da, səs tonu, mimika və bədən dili kimi qeyri-verbal elementləri ötürmür. Bu isə yanlış anlaşılma ehtimalını artırır və ailə daxilində emosional məsafənin yaranmasına səbəb ola bilir. Psixoloji tədqiqatlar göstərir ki, eyni məkanda olub fərqli ekranlara fokuslanan ailə üzvləri arasında münasibət formal olaraq davam etsə də, empati və diqqət səviyyəsi aşağı düşür.
Digər risk isə diqqətin parçalanması ilə bağlıdır. Rəqəmsal alətlər ailə üzvlərinin bir-birinə ayırdığı vaxtı qeyri-bərabər şəkildə bölür. Valideynlərin telefonla məşğul olması uşaqlarda diqqətsizlik və emosional laqeydlik hissi yarada bilər, uşaqların həddindən artıq ekran istifadəsi isə ailədaxili dialoqu zəiflədir. Bu proses uzunmüddətli perspektivdə ünsiyyətin keyfiyyətini azaldır və ailə münasibətlərini səthi səviyyəyə endirir.
Qlobal müşahidələr göstərir ki, rəqəmsal alətlər ailədaxili ünsiyyəti nə avtomatik yaxşılaşdırır, nə də mütləq şəkildə pozur. Həlledici amil onların necə və hansı balansla istifadə edilməsidir. Şüurlu yanaşma, ailə daxilində ekran istifadəsinə dair razılaşdırılmış qaydalar və üz-üzə ünsiyyətə ayrılan vaxtın qorunması rəqəmsal alətlərin müsbət təsirini artırır, gizli riskləri isə minimuma endirir. Beləliklə, rəqəmsal texnologiyalar ailədaxili ünsiyyətdə məqsəd deyil, vasitə kimi dəyərləndirildikdə sosial və emosional harmoniyanı qorumaq mümkün olur.
Aznews.az