Təchizat zəncirlərinin regionalizasiyası və istehsal strategiyaları son illərdə qlobal iqtisadi sistemdə baş verən struktur dəyişikliklərin ən mühüm istiqamətlərindən biri kimi ön plana çıxır. Uzun müddət qlobal istehsalın əsas xətti olan ucuz əmək və geniş coğrafi şəbəkələrə əsaslanan model pandemiya, geosiyasi gərginliklər və logistika böhranları fonunda ciddi sınaqlarla üzləşdi. Bu şəraitdə şirkətlər və dövlətlər tədarükün təhlükəsizliyi və davamlılığı məsələsinə yeni prizmadan yanaşmağa başladılar.
Son illərin statistikası göstərir ki, qlobal ticarətdə gecikmələr, xammal çatışmazlığı və daşınma xərclərinin kəskin artması istehsalın həddindən artıq uzaq regionlara yönəldilməsinin risklərini açıq şəkildə üzə çıxardı. Dünya Ticarət Təşkilatının qiymətləndirmələrinə əsasən, 2020 və 2022-ci illər arasında qlobal logistika xərcləri bəzi marşrutlarda iki dəfədən çox artıb. Bu vəziyyət xüsusilə avtomobil, elektronika və dərman sənayesi kimi vaxt və dəqiqlik tələb edən sahələrdə istehsal planlamasını çətinləşdirib. Regionalizasiya meyli məhz bu riskləri azaltmaq məqsədilə formalaşır.
Regional təchizat zənciri modeli istehsalın istehlak bazarlarına daha yaxın ərazilərdə cəmlənməsini nəzərdə tutur. Bu yanaşma şirkətlərə nəqliyyat müddətini qısaltmaq, ehtiyat planlamasını daha çevik qurmaq və fövqəladə vəziyyətlərdə operativ qərar vermək imkanı yaradır. Avropa İttifaqı ölkələrində son illərdə strateji məhsulların yerli və regional istehsalına yönəlmiş proqramların artması bu tendensiyanın institusional səviyyədə dəstəkləndiyini göstərir. Xüsusilə yarımkeçiricilər, enerji avadanlıqları və tibbi ləvazimatlar regional təhlükəsizlik baxımından prioritet sahələrə çevrilib.
İstehsal strategiyaları baxımından regionalizasiya tam qlobal inteqrasiyadan imtina anlamına gəlmir. Əksinə, söhbət risklərin şaxələndirilməsindən və alternativ istehsal mərkəzlərinin formalaşdırılmasından gedir. Bir çox transmilli şirkət eyni məhsul üçün bir neçə regionda paralel istehsal xətti quraraq tədarükdə fasiləsizliyi təmin etməyə çalışır. Bu model xərclərin müəyyən qədər artmasına səbəb olsa da, uzunmüddətli perspektivdə sabitlik və etibarlılıq baxımından daha üstün hesab olunur.
Regional istehsal strategiyaları eyni zamanda yerli iqtisadiyyatlara da təsir göstərir. Yeni istehsal güclərinin yaradılması məşğulluğun artmasına, texnologiya transferinə və sənaye ekosisteminin güclənməsinə şərait yaradır. Beynəlxalq Valyuta Fondunun təhlillərinə görə, regional dəyər zəncirlərində iştirak edən ölkələr qlobal şoklara qarşı daha dayanıqlı olur və iqtisadi dalğalanmaları daha yumşaq keçirir. Bu isə regional inteqrasiyanın təkcə korporativ deyil, makroiqtisadi üstünlüklər yaratdığını göstərir.
Nəticə etibarilə, təchizat zəncirlərinin regionalizasiyası müasir qlobal iqtisadiyyatın yeni balans axtarışının təzahürüdür. İstehsal strategiyalarında məsafədən çox etibarlılığın, ucuzluqdan çox davamlılığın önə çəkilməsi gələcək illərin əsas xəttini formalaşdırır. Mövcud tendensiyalar göstərir ki, regional yanaşma qlobal ticarətin alternativi deyil, onun daha sabit və çevik versiyası kimi inkişaf edir.
Aznews.az