Ötən ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycana pestisid idxalının həm dəyər, həm də həcm baxımından artması aqrar sektorun mövcud struktur reallıqlarını və qlobal kənd təsərrüfatı bazarlarında gedən proseslərin ölkəyə təsirini aydın şəkildə ortaya qoyur. Rəsmi statistikaya əsasən, idxal olunan pestisidlərin dəyərinin 58,6 milyon ABŞ dollarına çatması və fiziki həcmdə 9 min 272 ton qeydə alınması əvvəlki illə müqayisədə nəzərəçarpacaq yüksəlişdir və bu artım təkcə ticarət göstəricisi deyil, istehsal modelinin dəyişən tələblərinin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Qlobal miqyasda kənd təsərrüfatı istehsalında məhsuldarlığın qorunması və iqlim risklərinin kompensasiyası üçün kimyəvi bitki mühafizəsi vasitələrinə tələbat son illər artmaqdadır. FAO və OECD məlumatlarına görə, son on ildə dünya üzrə pestisid bazarının orta illik artım tempi 4-5 faiz səviyyəsində olub. İqlim dəyişiklikləri, xəstəlik və zərərvericilərin yayılma arealının genişlənməsi, intensiv əkinçilik modellərinin üstünlük qazanması bu prosesin əsas səbəbləri sırasındadır. Azərbaycan üçün də oxşar tendensiyalar müşahidə olunur. Suvarılan əkin sahələrinin genişlənməsi, ixrac yönümlü məhsul istehsalının artması və məhsul itkilərinin minimuma endirilməsi tələbi pestisid istifadəsini obyektiv zərurətə çevirir.
İdxal strukturuna nəzər saldıqda Türkiyənin açıq liderliyi diqqət çəkir. Ümumi idxalın yarıdan çoxunun bu ölkənin payına düşməsi coğrafi yaxınlıq, logistika üstünlükləri və Türkiyə kimya sənayesinin regional bazarlarda rəqabət qabiliyyəti ilə izah olunur. Eyni zamanda Çindən idxalın həm dəyər, həm də həcm baxımından sürətlə artması qlobal bazarlarda Çin istehsalçılarının qiymət üstünlüyü və geniş məhsul çeşidi ilə əlaqəlidir. Almaniya və Fransa kimi ölkələrdən alınan pestisidlərin isə əsasən daha yüksək texnoloji və spesifik preparatlar olması ehtimal olunur ki, bu da vahid ton üzrə dəyərin nisbətən yüksək qalmasını izah edir.
Bu artımın iqtisadi nəticələri ikili xarakter daşıyır. Bir tərəfdən, pestisidlərdən daha geniş istifadə məhsuldarlığın qorunmasına, ixrac potensialının saxlanmasına və fermer gəlirlərinin stabilləşməsinə xidmət edir. Digər tərəfdən, idxaldan yüksək asılılıq kənd təsərrüfatında maya dəyərinin artması riskini də özündə saxlayır. Xüsusilə qlobal bazarlarda qiymət dalğalanmaları və təchizat zəncirlərində mümkün pozuntular fonunda bu asılılıq daha həssas məqam kimi ortaya çıxır. Dünya Bankının aqrar bazarlarla bağlı son hesabatlarında qeyd olunur ki, pestisid və gübrə idxalına yüksək asılı olan ölkələrdə istehsal xərclərinin artımı inflyasiya təzyiqlərini gücləndirə bilər.
Digər vacib məqam idxalın strukturunda mənbələrin şaxələndirilməsidir. Tunisdən tədarükün uzun fasilədən sonra bərpa olunması Azərbaycanın alternativ bazarlara açıq qalmaq strategiyasının əlaməti kimi dəyərləndirilə bilər. Bu yanaşma risklərin bölüşdürülməsi baxımından müsbət hesab olunur və qlobal təcrübədə də geniş tətbiq edilir. Bir sıra ölkələr pestisid bazarında tədarükçü portfelini genişləndirməklə həm qiymət, həm də keyfiyyət baxımından daha çevik mövqe qazanmağa çalışırlar.
Ümumilikdə, pestisid idxalının artımı Azərbaycanın aqrar sektorunda intensiv istehsal modelinin möhkəmləndiyini göstərir. Bu proses qısa və orta müddətdə məhsuldarlıq və ixrac baxımından müsbət nəticələr vəd etsə də, uzunmüddətli perspektivdə balanslaşdırılmış yanaşma tələb edir. Qlobal trendlər göstərir ki, bir çox ölkələr paralel olaraq bioloji mübarizə vasitələrinə və yerli istehsal imkanlarına investisiyaları artırır. Bu cür yanaşma həm idxal asılılığını azaltmağa, həm də ekoloji dayanıqlığı qorumağa imkan verir. Azərbaycanın da mövcud statistika fonunda bu istiqamətdə mərhələli addımlar atması aqrar siyasətin davamlılığı baxımından önəmli görünür.
Aznews.az