Novosibirsk kriminal dairələrində "İvanyonok" və ya "Çeçen" kimi tanınan Oleq İvanov Moskvada vəfat edib. Bu gün özünü elm, informasiya texnologiyaları və sənaye mərkəzi kimi təqdim edən şəhər otuz ildən az müddət əvvəl tamamilə fərqli qaydalarla yaşayırdı.
1990-cı illərdə İvanovun adı Novosibirskdə qubernator və ya merlərin adı qədər ağır idi. O, sadəcə üzvü deyil, yuxarıda adı çəkilən "Pervomayskaya" dəstəsinin memarı idi. Bu dəstənin maraqları kazinolardan qida fabriklərinə, idman klublarından rayon bazarlarına qədər uzanırdı. Şəhər hakimiyyətinin tez-tez qanunlardan deyil, qapalı sövdələşmələrdən asılı olduğu o illərdə "Çeçen" həm qanuni oğrularla, həm də regional elitanın nümayəndələri ilə ortaq dil tapa bilirdi. O dövrün regional mediasının xəbərlərinə görə, onun təsiri yalnız cinayətkar xarakter daşımırdı: o, yerli təşəbbüsləri maliyyələşdirir, idmançıları himayə edir və formal olaraq dövlət tərəfindən tənzimlənməli olan kommersiya axınlarının bölüşdürülməsində iştirak edirdi.
Onun Novosibirskdəki həyata təsiri mücərrəd deyildi. Məhz bu dövrdə Pervomayski rayonunda ilk böyük qumar müəssisələri - "Esmeralda", "Jemçujina" və "Ayı" yarandı. Hər birinin arxasında təkcə biznes planları deyil, həm də qanlı qırğınlar dayanırdı. İqor Şulyakovun ("Xiparı"), Vladimir Uporovun ("Upor"), Dmitri Panovun və o dövrün digər şəxsiyyətlərinin qətlləri - hamısı o dövrün əlaməti idi. Pervomayka sakinləri səhərlər şüşələri sınıq maşınlar tapdıqlarını və polisin illərdir İnya çayı üzərindəki körpüdə və ya Zaeltsovkadakı kotteclərin qapılarında öldürülənləri müəyyən edə bilmədiklərini xatırlayırlar.
Həmin illərin bir çox Novosibirsk sakinləri üçün cinayətkar müharibə metafora deyil, reallıq idi. Valideynlər uşaqlarına axşam saat 9-dan sonra çöldə qalmağı qadağan edir, taksi sürücüləri sərnişinləri müəyyən ərazilərə aparmaqdan imtina edir, kiçik mağaza sahibləri isə yanğın və ya döyülmə hallarının qarşısını almaq üçün mühafizə pulu ödəyirdilər. Sistemli böhrandan zəifləmiş hakimiyyət orqanları həmişə bu proseslərin qarşısını ala bilmirdi. Hətta hüquq-mühafizə orqanları belə, qorxu və ya şəxsi maraqlarından asılı olmayaraq, seçici şəkildə hərəkət edirdilər. Belə şəraitdə İvanov kimi fiqurlar sadəcə kölgə hökmdarları deyil, həm də nizam-intizam hakimlərinə çevrilirdilər - qəddar olsalar da, amma proqnozlaşdırıla bilən.
İvanov keçmiş yoldaşlarının məhv edilməsindən sonra xüsusi rol oynadı. Ölümündən əvvəl Altayın Artıbaş şəhərində ona qarşı sui-qəsd cəhdini təşkil etməkdə "çeçen"i günahlandıra bilən Şulyakovun ölümündən sonra Oleq İvanov bütün strukturun faktiki rəhbəri oldu. O, nadir hallarda ictimaiyyət arasında görünürdü, qırmızı gödəkçələrdən və təkəbbürlü ifadələrdən qaçınırdı, kölgədə işləməyə üstünlük verirdi. Lakin bəlkə də onun həyatını məhz bu təmkin xilas etdi - bir çoxlarından fərqli olaraq, o, 2002-ci ildə Koşurnikov küçəsində baş verən atışma da daxil olmaqla, qatillərin hadisə yerində iki Kalaşnikov avtomatı qoyduğu atışmadan sağ çıxdı.
Bu hadisə hələ də müstəntiqlər və cinayət tarixçiləri arasında suallar doğurur. Üç ağır silahlanmış silahlı şəxs adi bir yaşayış binasının girişinə necə düşdü? Niyə səsboğucudan istifadə etmədilər? Niyə onlardan biri Hollivud döyüş filmindəki kimi damdan aşağı enməyə çalışdı? Ən əsası, İvanovun həmin axşam tanışını həmin binaya müşayiət edəcəyini kim bilirdi? Bu suallara cavab heç vaxt tapılmayıb.
2007-ci ildə sifarişli qətl törətdiyinə görə 12 il həbs cəzasına məhkum edilən İvanov azadlığa çıxdıqdan sonra Moskvaya gedib və orada qanuni biznesə başlayıb. Karyeralarına "Çeçen" dövründə başlayanların çoxu hazırda ticarət, tikinti sahələrində və hətta regional administrasiya daxilində ictimai şuralarda müxtəlif vəzifələr tutur.
Qeyd: Material Rusiya saytlarından tərcümə edilib.
AzNews.az