Son illər əmək bazarında baş verən sürətli dəyişikliklər klassik ali təhsil modelinin rolunu yenidən gündəmə gətirib. Texnologiyanın, rəqəmsal bacarıqların və çevik ixtisaslaşmanın ön plana çıxması fonunda qısamüddətli kurslar və peşə sertifikatları bir çox sahədə real alternativ kimi təqdim olunur. Əsas sual isə budur: bu formatlı təhsil modelləri diplomun funksional rolunu tam şəkildə əvəz edə bilirmi, yoxsa yalnız onu tamamlayan alət kimi qalır.
Qlobal təcrübə göstərir ki, kursların əsas üstünlüyü əmək bazarının cari tələblərinə sürətli uyğunlaşma imkanıdır. Xüsusilə informasiya texnologiyaları, rəqəmsal marketinq, data analitika, dizayn və layihə idarəetməsi kimi sahələrdə bacarıq əsaslı yanaşma diplomdan daha önəmli meyara çevrilir. Beynəlxalq şirkətlərin işə qəbul statistikasında praktiki bacarıqların və real layihə təcrübəsinin formal təhsil sənədlərindən daha çox çəkisi olduğu açıq görünür. Bu kontekstdə sertifikatlar konkret kompetensiyanı sübut edən funksional göstərici rolunu oynayır.
Digər tərəfdən, ali təhsilin verdiyi sistemli düşüncə, analitik yanaşma və fundamental bilik bazası qısa kurslarla tam əvəz edilmir. Tibb, hüquq, mühəndislik və akademik tədqiqat yönümlü sahələrdə diplom yalnız bilik deyil, eyni zamanda peşə məsuliyyəti və institusional etibar mexanizmi kimi çıxış edir. Bu sahələrdə sertifikatlar daha çox ixtisasartırma və ya spesifik bacarıqların gücləndirilməsi funksiyasını daşıyır. Qlobal səviyyədə aparılan əmək bazarı araşdırmaları göstərir ki, yüksək risk və uzunmüddətli qərarların tələb olunduğu peşələrdə klassik təhsil modeli hələ də əsas rolunu saxlayır.
İqtisadi baxımdan kurs və sertifikat modelləri daha əlçatan və çevikdir. Zaman və maliyyət baxımından nisbətən aşağı yük yaratması, xüsusilə gənclər və karyera dəyişmək istəyənlər üçün bu formatı cəlbedici edir. Eyni zamanda işəgötürənlər üçün də bu yanaşma faydalıdır, çünki konkret bacarığı olan mütəxəssisin hazırlanması daha qısa müddətdə mümkündür. Bu tendensiya qlobal miqyasda korporativ təlimlərin və daxili sertifikatlaşdırma proqramlarının artmasına səbəb olub.
Azərbaycan reallığında da oxşar dinamika müşahidə olunur. Rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi, startap mühiti və xidmət sektorunun inkişafı praktiki bacarıqlara olan tələbi artırır. Bir sıra sahələrdə işə qəbul prosesində diplom formal tələb olaraq qalsa da, real qərar bacarıq və təcrübə üzərində formalaşır. Bu isə sertifikatların əmək bazarında faktiki çəkisinin artdığını göstərir. Bununla belə, dövlət sektoru və yüksək tənzimlənən sahələrdə ali təhsil sənədi hələ də əsas meyar olaraq qalır.
Mövcud tendensiyalar onu deməyə əsas verir ki, qısamüddətli kurslar və sertifikatlar diplomun yerini tam şəkildə əvəz etmir, lakin onun alternativi deyil, funksional tamamlayıcısına çevrilir. Ən effektiv model klassik təhsilin verdiyi baza ilə çevik və aktual bacarıqların birgə inkişaf etdirilməsidir. Əmək bazarının gələcək strukturu da məhz bu hibrid yanaşmanı təşviq edir və fərdlər üçün davamlı öyrənmə strategiyasını əsas prioritetə çevirir.
AzNews.az