Maliyyə qərarlarının rasional hesablamalara əsaslandığı uzun müddət əsas qəbul edilsə də, son illərdə aparılan davranış iqtisadiyyatı araşdırmaları bu yanaşmanın natamam olduğunu göstərir. İnsanların xərcləmə, yığım və sərmayə qərarları təkcə gəlir səviyyəsi və risk göstəriciləri ilə deyil, emosional zəka və psixoloji reaksiyalarla da formalaşır. Bu kontekstdə emosional zəka maliyyə davranışlarının keyfiyyətini müəyyən edən mühüm amilə çevrilir.
Yüksək emosional zəkaya malik fərdlər maliyyə qərarlarını qəbul edərkən impulsiv reaksiyalara daha az meyilli olur. Stress, qorxu və həddindən artıq nikbinlik kimi emosiyalar xüsusilə sərmayə bazarlarında yanlış qərarların əsas mənbələrindən biridir. Məsələn, bazarlarda kəskin dalğalanmalar zamanı panik satışlar və ya süni yüksəliş dövrlərində ölçüsüz risk götürülməsi çox vaxt emosional idarəetmənin zəifliyi ilə bağlıdır. Emosional zəka isə bu cür situasiyalarda hissləri tanımaq, onları nəzarətdə saxlamaq və rasional analizlə balanslaşdırmaq imkanı yaradır.
Xərcləmə davranışlarında da oxşar mexanizmlər müşahidə olunur. Qısa müddətli emosional rahatlama məqsədilə edilən impulsiv alışlar uzunmüddətli maliyyə sabitliyini zəiflədən əsas faktorlardandır. Beynəlxalq maliyyə psixologiyası araşdırmalarına görə, emosional vəziyyətdən asılı alış-veriş edən şəxslərdə borclanma səviyyəsi və maliyyə stressi daha yüksək olur. Emosional zəkası inkişaf etmiş istehlakçılar isə ehtiyac və istəklər arasındakı fərqi daha aydın ayırd edə bilir və xərcləmə qərarlarını məqsədyönlü planlarla əlaqələndirir.
Sərmayə davranışları baxımından emosional zəka risk qəbulunu da birbaşa təsir edir. Riskdən tam qaçmaq da, onu şişirdilmiş şəkildə qəbul etmək də emosional balanssızlığın nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Statistik müşahidələr göstərir ki, bazar məlumatlarını sakit şəkildə təhlil edən, itkiləri şəxsi uğursuzluq kimi deyil, prosesin bir hissəsi kimi dəyərləndirən investorlar daha stabil nəticələr əldə edirlər. Bu yanaşma emosional zəkanın özünüidarəetmə və obyektiv düşünmə komponentləri ilə birbaşa əlaqəlidir.
Gənc investorlar arasında bu faktor xüsusilə aktuallaşır. Rəqəmsal platformaların sürətli və asan giriş imkanı emosional reaksiyaların təsirini daha da gücləndirir. Sosial mediada yayılan uğur hekayələri, qısa müddətdə yüksək gəlir gözləntiləri və kütləvi davranış effekti emosional qərarların sayını artırır. Emosional zəka səviyyəsi yüksək olan gənclər isə bu informasiya axınını daha süzgəcdən keçirərək uzunmüddətli maliyyə məqsədlərinə uyğun davranış sərgiləyir.
Mövcud qlobal tendensiyalar onu göstərir ki, maliyyə savadlılığı təkcə texniki biliklərlə məhdudlaşmamalıdır. Emosional zəkanın inkişafı maliyyə risklərinin idarə olunmasında, dayanıqlı sərmayə strategiyalarının qurulmasında və sağlam xərcləmə vərdişlərinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu yanaşma həm fərdi maliyyə rifahının, həm də ümumi iqtisadi davranışların daha sabit və proqnozlaşdırıla bilən olmasına töhfə verir.
AzNews.az