Azərbaycanda müşahidə olunan qarlı və şaxtalı hava şəraiti qısa müddətdə real iqtisadi təsirlərlə özünü göstərib. Sığorta sektorundan daxil olan məlumatlara əsasən, bir gün ərzində 500-ə yaxın sığorta hadisəsi qeydə alınıb və ümumi zərərin təxminən 400 min manata çatacağı gözlənilir. Müraciətlərin böyük hissəsinin avtonəqliyyat vasitələri ilə bağlı olması qış şəraitinin xüsusilə nəqliyyat və fərdi mülkiyyət üzərində yaratdığı riskləri ön plana çıxarır. Bu göstəricilər hava şəraitinin yalnız məişət səviyyəsində deyil, iqtisadi dövriyyə baxımından da həssas sahələrə təsir etdiyini göstərir.
Qlobal təcrübə göstərir ki, qarlı və ekstremal hava şəraiti iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində birbaşa və dolayı xərclər yaradır. Dünya Bankı və OECD hesabatlarında qeyd olunur ki, inkişaf etmiş ölkələrdə belə qış aylarında kəskin hava hadisələri illik ÜDM-in 0,3-0,5 faizi həcmində məhsuldarlıq itkisinə səbəb ola bilir. ABŞ-da güclü qar fırtınaları zamanı təkcə nəqliyyatın dayanması və gecikmələr iqtisadiyyata milyardlarla dollar zərər vurur. Avropa ölkələrində isə qış mövsümündə sığorta ödənişlərinin həcmi orta hesabla digər fəsillərlə müqayisədə 20-30 faiz artır. Bu fonda Azərbaycanda qeydə alınan hadisələrin miqyası lokal olsa da, struktur baxımından qlobal tendensiyalarla üst-üstə düşür.
Mövcud statistikaya diqqət etdikdə müraciətlərin 67 faizinin Bakının payına düşməsi təsadüfi deyil. Paytaxtda avtomobillərin sıxlığı, şəhərdaxili intensiv hərəkət və qarlı havaya tam uyğunlaşmamış infrastruktur risk ehtimalını artırır. Nəticədə, xırda yol-nəqliyyat hadisələri və maddi zərərlər kütləvi xarakter alır. Bu cür halların çoxluğu sığorta mexanizmlərinin real iqtisadi təhlükəsizlik aləti kimi rolunu gücləndirir və eyni zamanda sığorta şirkətləri üçün risklərin düzgün qiymətləndirilməsinin vacibliyini ön plana çıxarır.
İqtisadi təsir yalnız sığorta ödənişləri ilə məhdudlaşmır. Qarlı hava şəraiti işçi qüvvəsinin hərəkətliliyini azaldır, logistika zəncirlərində gecikmələr yaradır və xidmət sektorunda gündəlik dövriyyəni zəiflədir. Qlobal miqyasda aparılan araşdırmalar göstərir ki, iri şəhərlərdə bir günlük kəskin hava şəraiti pərakəndə ticarət dövriyyəsində 5-10 faiz azalma yarada bilər. Azərbaycanda da qısa müddətli hava hadisələri xüsusilə xidmət və nəqliyyatla bağlı bizneslərin gəlirlərinə təsir edir, lakin bu təsir daha çox epizodik xarakter daşıyır və uzunmüddətli makroiqtisadi balansı pozmur.
Digər mühüm məqam risklərin idarə edilməsi və uyğunlaşma faktorudur. İnkişaf etmiş ölkələrdə qış risklərinin iqtisadi təsiri əsasən qabaqlayıcı tədbirlər, sığortalanma səviyyəsinin yüksəkliyi və infrastruktura davamlı investisiyalar hesabına yumşaldılır. Azərbaycanda sığorta müraciətlərinin əhəmiyyətli hissəsinin icbari və könüllü avtomobil sığortası üzrə olması əhalinin risklərə qarşı maliyyə davranışında müəyyən müsbət meyillərin formalaşdığını göstərir. Bu, qısamüddətli zərərin uzunmüddətli iqtisadi itkiyə çevrilməsinin qarşısını alan əsas amillərdən biridir.
Ümumilikdə, qarlı və şaxtalı hava şəraitinin yaratdığı 400 min manata yaxın zərər makroiqtisadi baxımdan böyük rəqəm sayılmasa da, bu hadisə hava risklərinin iqtisadi sistemdə necə tez maddiləşdiyini aydın şəkildə göstərir. Qlobal tendensiyalar fonunda iqlim dəyişkənliyinin artması belə halların daha tez-tez baş verəcəyini istisna etmir. Bu isə sığorta mexanizmlərinin, şəhər infrastrukturunun və risk idarəetmə yanaşmalarının iqtisadi dayanıqlığın vacib elementinə çevrildiyini göstərən real fakt kimi qiymətləndirilə bilər.
Aznews.az