2025-ci ildə Azərbaycan gömrük bəyannamələrinə əsasən 735 min tondan çox neft məhsulu ixrac edib və bu ixracın ümumi dəyəri 431,9 milyon ABŞ dollarına yaxınlaşıb. Rəsmi statistika göstərir ki, həm həcm, həm də dəyər baxımından artım müşahidə olunsa da, neft məhsullarının ölkənin ümumi ixrac strukturundakı payı nisbətən məhdud qalaraq 1,72 faiz səviyyəsində formalaşıb. Bu göstəricilər Azərbaycanın xam neftdən fərqli olaraq emal olunmuş neft məhsulları üzrə ixrac potensialının artdığını, lakin hələlik əsas ixrac yükünü tam üzərinə götürmədiyini göstərir.
Neft məhsulları ixracında 36,9 faiz həcm artımı əsasən emal güclərinin daha intensiv istifadəsi və daxili tələbatdan artıq yaranan məhsulun xarici bazarlara yönləndirilməsi ilə bağlıdır. Dəyər artımının həcm artımından nisbətən aşağı olması isə qlobal enerji bazarlarında qiymət dəyişkənliyinin və məhsul növləri üzrə fərqli qiymət dinamikasının təsiri ilə izah olunur. Son illər beynəlxalq bazarlarda dizel, benzin və digər neft məhsulları üzrə qiymətlərin xam neftlə müqayisədə daha çevik dəyişməsi ixrac gəlirlərinin strukturuna birbaşa təsir göstərir.
Qlobal kontekstdə neft məhsulları bazarı daha çox regional ticarət əlaqələri üzərində qurulur. Bir çox ölkələr üçün emal olunmuş yanacaq məhsullarının idxalı logistik və texnoloji baxımdan daha məqsədəuyğun sayılır. Azərbaycan da bu tendensiyadan faydalanaraq region ölkələri üçün alternativ tədarük mənbəyi rolunu gücləndirir. Xüsusilə nəqliyyat məsafələrinin qısa olması və mövcud enerji infrastrukturu neft məhsullarının ixracında rəqabət üstünlüyü yaradır.
Eyni zamanda statistikada diqqət çəkən məqam ümumi ixracın azalması fonunda neft məhsulları ixracının artmasıdır. 2025-ci ildə Azərbaycanın ümumi ixracı 5,7 faiz azaldığı halda, bu kateqoriya üzrə müsbət dinamika qeydə alınıb. Bu, ixrac strukturunda müəyyən balanslaşdırma cəhdlərinin mövcud olduğunu göstərir. Digər tərəfdən idxalın 15,8 faiz artması daxili bazarda istehlakın və investisiya yönümlü alışların artdığını, bunun isə ticarət balansında əlavə təzyiq yaratdığını göstərir.
Neft məhsullarının ixracdakı payının hələ də aşağı olması Azərbaycanın enerji sektorunda diversifikasiya prosesinin mərhələli xarakter daşıdığını təsdiqləyir. Qlobal təcrübə göstərir ki, xam neft ixracatçısı olan ölkələr üçün emal məhsullarının payının tədricən artırılması daha dayanıqlı gəlir modeli formalaşdırır. Bu baxımdan mövcud artım uzunmüddətli struktur dəyişikliyinin ilkin mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Neft məhsulları ixracı Azərbaycanın xarici ticarətində hələ əsas rol oynamasa da, artan həcm və sabit bazar tələbi bu istiqamətin strateji əhəmiyyətini artırır. Qlobal enerji bazarlarında qeyri müəyyənliyin davam etdiyi şəraitdə emal olunmuş məhsulların ixracı həm qiymət risklərini qismən yumşaldır, həm də ölkənin enerji dəyər zəncirində mövqeyini gücləndirir. Bu tendensiya qorunduğu halda, yaxın illərdə neft məhsullarının ixrac strukturunda daha nəzərəçarpan yer tutacağı ehtimalı güclənir.
Aznews.az