Psixoloji dəstək, yəni psixoloq, psixi sağlamlıq mütəxəssisi və ya terapevt xidmətlərindən faydalanmaq, hər kəsin həyatında müəyyən dövrlərdə emosional balansı qorumaq, streslə başa çıxmaq, travmaları emal etmək və fərdi inkişaf üçün istifadə edə biləcəyi mühüm bir vasitədir. Lakin, qlobal və yerli səviyyədə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, hələ də bir çox cəmiyyətdə psixoloji dəstək almaq müəyyən dərəcədə “zəiflik” və ya “çatışmazlıq” kimi yanlış qəbul edilir. Bu yanaşma həm mədəni, həm sosial, həm də institusional faktorlarla əlaqədardır.
Birinci səbəb mədəni stereotiplərdir. Ənənəvi baxışlara malik cəmiyyətlərdə emosional və psixoloji çətinlikləri ifadə etmək bəzən zəiflik, xarici təsirlərə qarşı davamlı ola bilməmək kimi yozulur. Xüsusilə kişi cinsində bu stereotiplər daha da güclüdür: güclü olmaq və emosional problemləri öz daxilində həll etmək “kişilik” simvolu hesab edilir. Qadınlar isə emosional açıqlıq baxımından daha az təzyiq altında olsa da, psixoloji yardıma müraciət bəzən “psixoloji problemlərin olması” kimi yanlış qiymətləndirilir. Bu stereotiplər təhsil, media və sosial diskurs vasitəsilə nəsildən-nəsilə ötürülür.
İkinci mühüm səbəb sosial normaların və peer-pressure təsirinin rolu ilə bağlıdır. İnsanlar psixoloji yardıma müraciət etdikdə, yaxın ətrafdan, həmkar mühitindən və ya dost dairəsindən neqativ reaksiya gözləyə bilirlər. Bu da onların daxili narahatlığını daha da artırır və yardım axtarma prosesini ləngidir. Qlobal səviyyədə aparılan araşdırmalar göstərir ki, Avropada və ABŞ-da psixoloji dəstək almaq daha geniş yayılmış və sosial baxımdan normal qəbul edilən bir davranış olsa da, Asiya, Yaxın Şərq və postsovet məkanında bu mövzu hələ də tabu olaraq qalır. Məsələn, 2023-cü ildə WHO tərəfindən aparılan qlobal psixi sağlamlıq sorğusuna əsasən, dünyada insanların yalnız 25–30 %-i emosional dəstək və psixoloji xidmətlərə rahatlıqla müraciət edə bildiyini bildirib.
Üçüncü faktor maliyyə və institusional əlçatanlıq məsələsidir. Psixoloji xidmətlərin əlçatan olmaması, qiymətlərin yüksək olması və ya mütəxəssislərin azlığı insanların yardım axtarışını məhdudlaşdırır. Bəzən də fərd “öz problemimi başqasına danışmaq, onu iş yükü ilə yükləmək” kimi yanlış inanclara sahib olur. Bu, həm də psixoloji dəstək almanın sosial qınaqla əlaqələndirilməsinə şərait yaradır.
Dördüncü aspekt informasiya çatışmazlığı və maarifləndirmə boşluqlarıdır. Bir çox insan psixoloji dəstəyin yalnız “psixi xəstəliklər” üçün lazım olduğunu düşünür, halbuki müasir psixoloji yanaşmalar həyatın müxtəlif dövrlərində stresi idarə etmək, özünü kəşf etmək, münasibətləri yaxşılaşdırmaq və adaptiv davranış bacarıqlarını artırmaq kimi geniş sahələri əhatə edir. Bu yanlış təəssürat həm köhnə mədəni baxışlardan, həm də mediada psixologiya və terapiyanın hələ də populyar, real praktik faydaları ilə kifayət qədər işıqlandırılmamasından irəli gəlir.
Buna baxmayaraq, qlobal trend göstərir ki, psixoloji dəstəyə müraciət və bu xidmətdən faydalanmaq sosial olaraq daha qəbul edilən bir davranışa çevrilir. ABŞ və Avropada iş yerlərində korporativ psixoloji dəstək proqramları, məktəblərdə sosial-emosional öyrədici proqramlar və onlayn terapiya platformalarının geniş yayılması, psixoloji yardımın zəiflik yox, fərdi inkişaf və rifah göstəricisi olduğunu göstərir. Eyni zamanda, sosial mediada psixoloji sağlamlıq kampaniyalarının artması və ictimai liderlərin, məşhurların dəstək mesajları bu tabu və yanlış stereotipləri zəiflətməyə başlayıb.
Nəticə etibarilə, psixoloji dəstək almaq hələ də bəzi cəmiyyətlərdə zəiflik kimi görülürsə, bu həm mədəni stereotiplərin, həm sosial təzyiqlərin, həm də institusional və informasiya boşluqlarının nəticəsidir. Lakin araşdırmalar göstərir ki, fərdi rifahın qorunması, emosional balansın gücləndirilməsi və uzunmüddətli psixoloji sağlamlığın təmin olunması baxımından psixoloji dəstək almaq əslində güclülüyün və həyat keyfiyyətinə məsuliyyətli yanaşmanın göstəricisidir. Bu mövzuda maarifləndirmə və sosial normativlərin dəyişdirilməsi, insanların yardım axtarmağa açıq olmasını artırmaqla həm fərdi, həm də cəmiyyətin ümumi rifahını yüksəldə bilər.
Aznews.az