Bazar ertəsi günü Yer kürəsində son 20 ilin ən güclü günəş radiasiyası fırtınası qeydə alınıb. ABŞ Milli Hava Xidmətinin Kosmik Hava Proqnozlaşdırma Mərkəzi hadisəni S4 (şiddətli) səviyyəsində təsnif edib ki, bu da 2003-cü ilin oktyabrından sonra müşahidə olunan ən güclü fırtına hesab olunur. Fırtına X1.9 sinifli günəş partlayışı ilə başlamış və tam halqalı koronal kütlə atılması (CME) vasitəsilə Yerə cəmi 25 saata çatıb. Hadisə nəticəsində geomaqnit şəraiti G4 səviyyəsinə yüksəlmiş, qütb parıltıları isə normalda görünmədiyi daha cənub enliklərdə, ABŞ və Avropanın bir sıra bölgələrində müşahidə olunmuşdur. Kosmik hava mütəxəssisləri isə ictimaiyyət üçün geniş yayılmış texnoloji problemlərin baş verməsini ehtimal etmirlər, lakin astronavtlar və yüksək hündürlüklərdə uçuş edən sərnişinlər üçün radiasiya riski artmışdır.
Bu fırtına qlobal miqyasda texnoloji infrastrukturun və kosmik fəaliyyətlərin həssaslığını bir daha göstərir. Günəş radiasiyası fırtınalarının peyk sistemlərinə təsiri, GPS dəqiqliyinə və yüksək tezlikli radio rabitəsinə müvəqqəti pozuntular gətirə bilər. Bu baxımdan, ABŞ, Avropa və digər regionlarda peyk operatorları və aviaşirkətlər üçün müvafiq xəbərdarlıqların vaxtında verilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Kosmik hava mütəxəssisləri son 20 ildə belə S4 səviyyəsində fırtınaların nadir olduğunu vurğulayaraq, yaxın günlərdə aktiv günəş ləkəsi bölgəsindən yeni alovlanmaların olma ehtimalına diqqət çəkirlər. Bu, qlobal kosmik və texnoloji infrastrukturların bu tip təbii hadisələrə qarşı dayanıqlığının artırılması zərurətini bir daha ortaya qoyur.
Analitik baxımdan, bu hadisə həm də strateji planlaşdırmanın və risk idarəetməsinin vacibliyini göstərir. Enerji şəbəkələri, aviasiya və rabitə sistemləri üçün qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsi fırtınanın potensial iqtisadi və texnoloji təsirlərini minimuma endirir. Eyni zamanda, qlobal kosmik proqramlar və Beynəlxalq Kosmik Stansiya üçün müvafiq radiasiya qorunma protokollarının tətbiqi astronavtların təhlükəsizliyini təmin edir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, CME və geomaqnit fırtınalarının intensivliyi və sürəti, xüsusən qütb bölgələrindən keçən uçuşlarda sərnişinlərin radiasiyaya məruz qalma riskini artırır, lakin geniş ictimaiyyət üçün ciddi təhlükə yaranmır. Bununla belə, bu hadisə qlobal elm və texnologiya cəmiyyətinə xəbərdarlıq mesajı daşıyır: günəş fəaliyyətlərinin qeyri-sabitliyi səbəbindən yüksək həssaslıq tələb edən texnoloji infrastrukturun davamlı monitorinqi və qorunması strateji əhəmiyyət kəsb edir.
Beynəlxalq təcrübələrə əsasən, geomaqnit fırtınalarına qarşı qabaqlayıcı tədbirlər həm iqtisadi, həm də sosial cəhətdən effektivdir. ABŞ və Avropada peyk operatorları, enerji sistemləri və aviasiya sahəsi üçün qabaqlayıcı protokollar mövcuddur, bu da radiasiya hadisələrinin yaratdığı mümkün itkiləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Hadisənin sürətli müşahidəsi və SWPC-nin dəqiq proqnozları qlobal elmi və texnoloji şəbəkələrin əməkdaşlığının vacibliyini bir daha göstərir. Beləliklə, bu günəş radiasiyası fırtınası həm kosmik hava elmləri, həm də qlobal texnoloji sistemlərin dayanıqlılığı baxımından praktik və analitik qiymətləndirməyə layiq hadisədir.
Aznews.az