Verilən rəsmi statistika göstərir ki, ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycandan xaricə göndərilən alma ixracı həm dəyər, həm də həcm baxımından artım nümayiş etdirib. Ümumi ixrac 65,9 milyon ABŞ dollarına yaxınlaşıb, fiziki həcmi isə 93 min tondan çox olub. Əsas bazar yenə də Rusiya olaraq qalır, eyni zamanda Türkiyə və Kipr kimi istiqamətlər üzrə ilk və ya bərpa olunan tədarüklər diqqət çəkir. Bu dinamika Azərbaycanın meyvəçilik sektorunda ixrac yönümlü istehsalın genişləndiyini və bazar coğrafiyasının tədricən şaxələndiyini göstərir.
Məlumatların təhlili göstərir ki, Rusiya bazarına ixrac həcminin artımı təkcə kəmiyyət göstəricisi ilə məhdudlaşmır. 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində artımın fiziki həcmdən daha yüksək olması məhsulun orta ixrac qiymətinin yüksəldiyini göstərir. Bu, əsasən sort seçimi, qablaşdırma standartlarının yaxşılaşması və logistika zəncirində itkilərin azalması ilə bağlıdır. Qlobal alma bazarında son illər keyfiyyətli və uzunmüddətli saxlanmaya uyğun məhsullara tələbin artması Azərbaycan istehsalçıları üçün də qiymət üstünlüyü yaradıb. Xüsusilə Rusiya və Yaxın Şərq bazarlarında idxalçılar daha sabit keyfiyyət və sertifikatlaşma tələb edir ki, bu da yerli bağçılıqda texnoloji yanaşmaların tətbiqini sürətləndirib.
Türkiyəyə ixracın bərpası və qısa müddətdə əhəmiyyətli həcmə çatması ayrıca diqqətə layiqdir. Türkiyə özü iri alma istehsalçısı və ixracatçısı olsa da, mövsümi boşluqlar və spesifik sortlara olan tələbat Azərbaycan məhsulları üçün imkan pəncərəsi yaradır. Bu tendensiya regional ticarətdə rəqabətin təkcə həcmlə deyil, mövsüm planlaması və məhsul müxtəlifliyi ilə formalaşdığını göstərir. Qazaxıstan və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi bazarlarda isə artım daha çox sabit tədarük zəncirinin qurulması və daşınma marşrutlarının optimallaşdırılması ilə əlaqələndirilir. BƏƏ bazarında dəyər artımının həcmdən yüksək olması premium seqmentə yönəlmiş satışların payının artdığını ehtimal etməyə əsas verir.
Özbəkistan istiqamətində azalma isə ümumi mənzərəni balanslaşdırır və bazar risklərini xatırladır. Orta Asiya ölkələrində daxili istehsalın artması və regiondaxili ticarət təşviqləri Azərbaycanın bu bazarlarda daha çevik strategiya qurmasını zəruri edir. Qlobal alma bazarında istehsal həcminin artdığı illərdə qiymət təzyiqləri güclənir və ixracatçılar üçün əsas üstünlük logistika məsafəsi, saxlama imkanları və bazara çıxış sürəti ilə ölçülür. Bu baxımdan Azərbaycanın əsas ixrac istiqamətlərinin yaxın regionlarla məhdudlaşması iqtisadi cəhətdən rasional görünür.
Son 14 ildə ilk dəfə Kiprə ixracın həyata keçirilməsi isə simvolik olsa da, strateji əhəmiyyət daşıyır. Avropa İttifaqı ilə ticarətə birbaşa çıxış hələ genişmiqyaslı olmasa da, bu cür tədarüklər uyğunluq standartlarının test edilməsi baxımından vacibdir. Qlobal səviyyədə meyvə ixracında əsas maneələrdən biri fitosanitar və keyfiyyət tələbləridir. Azərbaycan alma ixracının coğrafiyasının tədricən genişlənməsi göstərir ki, istehsalçılar və müvafiq qurumlar bu tələblərə adaptasiya istiqamətində real addımlar atır.
Ümumilikdə, mövcud statistika Azərbaycanın alma ixracında kəmiyyət artımından daha çox struktur keyfiyyətinin yüksəldiyini göstərir. Qlobal bazarda meyvə ticarəti getdikcə daha çox dəyər zənciri üzərində qurulur və xammal ixracı yerini emal, çeşidləmə və brendləşməyə əsaslanan modellərə verir. Azərbaycanın mövcud statistikası bu keçidin ilkin mərhələdə olduğunu göstərsə də, bazarların şaxələndirilməsi və orta ixrac qiymətinin artımı uzunmüddətli davamlılıq üçün müsbət siqnaldır.
Aznews.az