Bakıda keçirilən Azərbaycan-İsrail biznes forumunda səsləndirilən açıqlamalar iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın yeni və daha strateji mərhələyə keçdiyini göstərir. Xəbərin əsas məğzi içməli su ehtiyatlarının idarə edilməsi, alternativ su mənbələrinin tətbiqi, kənd təsərrüfatında su səmərəliliyinin artırılması, eləcə də nəqliyyat və maliyyə bağlantıları üzərində qurulan çoxşaxəli tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsidir. Bu kontekst Azərbaycanın su təhlükəsizliyi, ərzaq dayanıqlığı və regional logistika mərkəzi kimi mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qlobal miqyasda su ehtiyatlarının azalması artıq iqtisadi inkişafın əsas məhdudlaşdırıcı faktorlarından biri kimi qiymətləndirilir. Dünya Bankının məlumatlarına görə, su qıtlığı yaşayan ölkələrdə ÜDM artım tempi uzunmüddətli perspektivdə 6 faizə qədər zəifləyə bilər. Azərbaycan da iqlim dəyişiklikləri, yağıntı rejiminin qeyri-stabilliyi və transsərhəd çaylardan asılılıq səbəbindən su stresinə məruz qalan ölkələr sırasındadır. Mövcud statistikaya əsasən, ölkənin istifadə etdiyi şirin su ehtiyatlarının təxminən 70 faizi xarici mənbələrdən formalaşır ki, bu da idarəetmədə texnoloji və institusional yanaşmaların əhəmiyyətini artırır. Bu nöqtədə İsrail təcrübəsi xüsusi önəm kəsb edir. İsrail dünyada içməli suyun təxminən 80 faizini dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması və təkrar istifadə olunan tullantı sular hesabına təmin edən nadir ölkələrdəndir. Kənd təsərrüfatında istifadə olunan suyun 85 faizindən çoxunun təkrar emal olunmuş mənbələrdən gəlməsi isə məhsuldarlıqla su qənaətinin paralel şəkildə mümkün olduğunu sübut edir.
Azərbaycan-İsrail əməkdaşlığının bu sahədə genişlənməsi yalnız texnologiya transferi ilə məhdudlaşmır. Söhbət eyni zamanda idarəetmə modellərinin uyğunlaşdırılması, rəqəmsal monitorinq sistemlərinin tətbiqi və su itkilərinin azaldılması kimi struktur islahatlardan gedir. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının hesablamalarına görə, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə suvarma sistemlərində itkilər 30-40 faiz arasında dəyişir. Azərbaycanda son illər suvarma infrastrukturunun yenilənməsi bu göstəricinin azaldılmasına yönəlsə də, damcı və ağıllı suvarma texnologiyalarının geniş tətbiqi məhsuldarlıq artımını daha da sürətləndirə bilər. İsrail şirkətlərinin bu sahədə formalaşdırdığı istehsal təşəbbüsləri kənd təsərrüfatında əlavə dəyərin yüksəldilməsinə və ixrac potensialının genişlənməsinə real zəmin yaradır.
Xəbərdə vurğulanan nəqliyyat və maliyyə komponentləri isə əməkdaşlığın daha geniş iqtisadi çərçivədə qurulduğunu göstərir. Azərbaycan Orta Dəhliz üzərində artan rolu ilə artıq regional tranzit ölkəsindən qlobal tədarük zəncirlərinin aktiv iştirakçısına çevrilir. 2024-cü ildə Orta Dəhlizlə daşınan yüklərin həcmi əvvəlki ilə nisbətən təxminən 30 faiz artıb ki, bu da multimodal bağlantıların iqtisadi səmərəsini təsdiqləyir. Zəngəzur dəhlizi perspektivi bu marşrutun dayanıqlığını və cəlbediciliyini daha da artırır. İsrail üçün isə bu, Asiya və Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış imkanlarının diversifikasiyası deməkdir.
Maliyyə əməkdaşlığı kontekstində Orta Asiya ölkələri ilə yaradılan birgə investisiya fondlarının İsrail mənşəli şirkətlər üçün açıq olması regionda çoxölçülü iqtisadi ekosistemin formalaşdığını göstərir. Bu yanaşma kapitalın yalnız ikitərəfli deyil, çoxtərəfli axınını stimullaşdırır və risklərin bölüşdürülməsinə imkan verir. Qlobal investisiya tendensiyalarına nəzər saldıqda, son illər infrastruktur, su və aqrotexnologiya layihələrinin uzunmüddətli və nisbətən sabit gəlir mənbəyi kimi qiymətləndirildiyi müşahidə olunur. Azərbaycanın bu istiqamətdə təqdim etdiyi platforma həm regional sabitlik, həm də institusional etibarlılıq baxımından investorlar üçün cəlbedici görünür.
Ümumilikdə, Azərbaycan və İsrail arasında su ehtiyatlarının idarə edilməsi və alternativ mənbələr üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi təkcə sektorlararası texniki tərəfdaşlıq deyil, daha geniş iqtisadi dayanıqlıq modelinin tərkib hissəsidir. Qlobal su böhranı, ərzaq təhlükəsizliyi çağırışları və dəyişən ticarət marşrutları fonunda bu əməkdaşlıq Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyası ilə üst-üstə düşür. Müşahidə olunan tendensiyalar göstərir ki, bu istiqamətdə atılan addımlar həm daxili resursların səmərəli istifadəsini, həm də ölkənin regional və qlobal iqtisadi sistemdə mövqeyinin möhkəmlənməsini təmin edən rasional və praqmatik yanaşmaya əsaslanır.
Aznews.az