Azərbaycanda genişzolaqlı internetə çıxışın bərabər təmin olunmaması ilə bağlı məsələ yenidən gündəmə gəlib. “AmCham” tərəfindən təqdim olunan “Ağ sənəd 2025” hesabatında internet infrastrukturu zəif olan bölgələr üçün Universal Xidmət Fondunun yaradılması təklif olunur. Məqsəd genişzolaqlı internetə çıxışı olmayan və ya məhdud olan ərazilərdə şəbəkə quruculuğunu sürətləndirmək, operatorlar və istifadəçilər üçün maliyyə təşviqləri hesabına rəqəmsal boşluqları azaltmaqdır.
Qlobal təcrübə göstərir ki, universal xidmət fondları xüsusilə bazar mexanizmlərinin işləmədiyi, investisiya baxımından cəlbedici olmayan regionlarda effektiv alət kimi çıxış edir. Dünya Bankının məlumatlarına əsasən, son on ildə bu mexanizmi tətbiq edən ölkələrdə kənd yerlərində genişzolaqlı internetə çıxış orta hesabla 15-20 faiz artıb. Fondlar əsasən telekommunikasiya sektorundan toplanan məqsədli ödənişlər və dövlət dəstəyi hesabına formalaşdırılır və kommersiya baxımından riskli olan layihələrin maliyyələşdirilməsinə yönəldilir. “AmCham”ın təklifi də bu yanaşmaya uyğun olaraq, dövlətin birbaşa infrastruktur quruculuğundan çox, stimullaşdırıcı və koordinasiyaedici rolunu ön plana çıxarır.
Azərbaycanda son illər fiber-optik şəbəkənin genişləndirilməsi istiqamətində ciddi addımlar atılsa da, kənd və ucqar ərazilərdə əhatə səviyyəsi hələ də şəhərlərlə müqayisədə xeyli aşağıdır. Rəsmi statistikaya görə, iri şəhərlərdə genişzolaqlı internetə çıxış 90 faizə yaxınlaşdığı halda, bəzi regionlarda bu göstərici 60 faizi belə keçmir. Bu fərq təkcə texnoloji məsələ deyil, eyni zamanda iqtisadi və sosial nəticələr doğurur. Rəqəmsal xidmətlərə çıxışın məhdudluğu regionlarda elektron ticarət, onlayn təhsil, rəqəmsal bankçılıq və məsafədən iş imkanlarını zəiflədir, nəticədə regional iqtisadi aktivlik aşağı düşür.
Fiber-optik magistralların və İnternet Mübadilə Mərkəzlərinin inkişafı təkcə daxili bazar üçün deyil, Azərbaycanın regional rəqəmsal tranzit ölkə kimi mövqeyini gücləndirmək baxımından da əhəmiyyətlidir. Qonşu ölkələrlə internet trafikinin mübadiləsinin artması gecikmələri azaldır, xidmət keyfiyyətini yüksəldir və beynəlxalq data axınlarında ölkənin rolunu genişləndirir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı və yeni investisiyaların cəlb edilməsi üçün mühüm zəmin yaradır.
Universal Xidmət Fondunun yaradılması həm də rəqəmsal inklüzivlik baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərində internetə çıxış əsas infrastruktur komponenti kimi qəbul edilir. Kənd yerlərində rəqəmsal bərabərsizlik davam etdikcə dövlət və özəl sektor tərəfindən təqdim olunan elektron xidmətlərin təsiri məhdud qalır. Bu baxımdan fond mexanizmi təkcə texniki problemi deyil, regionlararası sosial və iqtisadi fərqlərin yumşaldılmasını hədəfləyən alət kimi dəyərləndirilə bilər.
Ümumilikdə, “AmCham”ın təklifi qlobal praktikaya uyğun və mövcud çağırışlara cavab verən yanaşma kimi görünür. İnfrastrukturun birbaşa dövlət vəsaiti ilə deyil, daha çevik və təşviqedici mexanizmlərlə genişləndirilməsi həm büdcə yükünü optimallaşdırır, həm də bazar iştirakçılarının marağını artırır. Mövcud rəqəmsal transformasiya strategiyaları fonunda Universal Xidmət Fondunun yaradılması Azərbaycanın regional rəqəmsal bərabərliyi gücləndirmək və qlobal rəqəmsal dəyər zəncirlərində mövqeyini möhkəmləndirmək istiqamətində atıla biləcək məntiqli addım kimi dəyərləndirilir.
AzNews.az