Alimlər fosilləşmiş dinozavr ayaq izlərini süni intellekt vasitəsilə avtomatik təsnif edən “Dino Tracker” adlı yeni tətbiqi ictimaiyyətə təqdim ediblər. Edinburq Universiteti və Almaniyanın Helmholtz-Zentrum tədqiqatçılarının birgə hazırladığı bu sistem minlərlə qədim iz nümunəsini analiz edərək onların hansı dinozavr qrupuna aid olduğunu yüksək dəqiqliklə müəyyənləşdirməyə imkan verir və ilkin nəticələrə görə ekspert qiymətləndirmələri ilə uyğunluq səviyyəsi təxminən 90 faizə çatır.
Paleontologiyada ayaq izləri çox vaxt skelet qalıqlarından daha geniş məlumat mənbəyi hesab olunur. Çünki bu izlər dinozavrın ölçüsü ilə yanaşı, hərəkət sürəti, bədən çəkisinin paylanması və davranış xüsusiyyətləri haqqında ipucları verir. Lakin indiyədək bu cür izlərin təsnifatı əsasən mütəxəssislərin subyektiv təcrübəsinə əsaslanırdı və bu da böyük məlumat bazalarının sürətli emalını çətinləşdirirdi. Dino Tracker bu problemi aradan qaldıraraq barmaq düzülüşü, dabanın forması və izlərin ümumi geometrik xüsusiyyətlərini dərin öyrənmə alqoritmləri ilə analiz edir.
Tətbiqin təxminən 2 min etiketlənməmiş ayaq izi görüntüsü üzərində öyrədilməsi süni intellektin məhdud və qeyri tam məlumatla belə effektiv nəticə verə bildiyini göstərir. Qlobal miqyasda elmi araşdırmalarda süni intellektdən istifadə tendensiyası son illərdə sürətlə artır. Məsələn, Nature jurnalında dərc olunan araşdırmalara əsasən, maşın öyrənməsi alqoritmlərinin tətbiqi bəzi paleontoloji analizlərdə vaxt və resurs xərclərini bir neçə dəfə azaldıb. Dino Tracker də bu baxımdan paleontologiyanın rəqəmsallaşması prosesində növbəti mərhələ kimi qiymətləndirilir.
İqtisadi və institusional aspektdən yanaşdıqda, belə açıq mənbəli və açıq istifadəli alətlər elmi tədqiqatların daha əlçatan olmasına xidmət edir. Bahalı laboratoriya analizlərinə alternativ olaraq rəqəmsal platformalar vasitəsilə ilkin nəticələrin əldə olunması həm universitetlər, həm də muzeylər üçün xərclərin optimallaşdırılmasına imkan yaradır. Eyni zamanda, məlumatların standartlaşdırılmış şəkildə analiz edilməsi müxtəlif ölkələrdə aparılan tədqiqatların müqayisəsini asanlaşdırır və qlobal elmi əməkdaşlığı gücləndirir.
Dino Tracker-in açıq istifadəyə verilməsi onun yalnız akademik mühitdə deyil, elmi maarifləndirmə və təhsil sahələrində də tətbiq potensialını artırır. Bu cür texnologiyalar gələcəkdə qədim canlıların təkamül yollarının daha dəqiq modelləşdirilməsinə, həmçinin Yer tarixinin müxtəlif dövrlərində ekosistemlərin necə formalaşdığını anlamağa töhfə verə bilər. Mövcud tendensiyalar göstərir ki, süni intellektin elmi tədqiqatlara inteqrasiyası yalnız sürət və dəqiqlik deyil, həm də biliklərin daha geniş auditoriyaya çatdırılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
AzNews.az