Azərbaycanın 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi ilə bağlı təsdiqlənmiş Tədbirlər Planında Bakı və digər şəhərlərdə dayanıqlı şəhər mühitinin formalaşdırılması, ictimai məkanların yenilənməsi və ətraf mühitin qorunmasına yönəlmiş genişmiqyaslı tədbirlər nəzərdə tutulur. Mövcud parkların və mədəni irs ərazilərinin abadlaşdırılması, küçə məkanlarının yenidən qurulması və yaşıllıq zolaqlarının salınması şəhər həyatının keyfiyyətinin yüksəldilməsini hədəfləyən əsas istiqamətlər kimi müəyyən edilib.
Son illər qlobal miqyasda şəhərsalma siyasətində əsas trendlərdən biri dayanıqlı inkişaf modelinə keçiddir. BMT-nin Məlumatlarına əsasən, dünya əhalisinin 56 faizdən çoxu şəhərlərdə yaşayır və bu göstəricinin 2050-ci ilə qədər 68 faizə çatacağı proqnozlaşdırılır. Bu dinamika şəhərlərdə ekoloji tarazlığın qorunmasını, yaşıl infrastruktura investisiyaların artırılmasını və ictimai məkanların sosial funksiyasının gücləndirilməsini prioritetə çevirir. Avropa şəhərlərində aparılan araşdırmalar göstərir ki, yaşıllıq səviyyəsi yüksək olan urban zonalarda hava çirklənməsi orta hesabla 20-30 faiz aşağı olur, ictimai sağlamlıq göstəriciləri isə daha stabil qalır.
Azərbaycanın böyük şəhərlərində, xüsusilə Bakıda əhali sıxlığının artması və nəqliyyat yükünün yüksəlməsi urban ekosistemin balanslaşdırılmasını zəruri edir. Parkların, yolkənarı yaşıllıq zolaqlarının və açıq ictimai məkanların genişləndirilməsi mikroiqlimin yumşaldılmasına, şəhər istilik adası effektinin azalmasına və səs çirkliliyinin minimallaşdırılmasına xidmət edir. Dünya Bankının şəhər inkişafı üzrə hesabatlarında qeyd olunur ki, bu tip layihələr uzunmüddətli perspektivdə səhiyyə xərclərinin azalmasına və əmək məhsuldarlığının artmasına da müsbət təsir göstərir.
Tədbirlər Planında tarix və mədəniyyət abidələrinin yerləşdiyi ərazilərin abadlaşdırılmasının ayrıca vurğulanması mühüm institusional yanaşmanı əks etdirir. Qlobal təcrübə göstərir ki, mədəni irsin müasir şəhər mühiti ilə harmonik inteqrasiyası turizm cəlbediciliyini artırır və şəhərin iqtisadi dövriyyəsinə əlavə dəyər yaradır. UNESCO-nun məlumatlarına görə, tarixi mərkəzləri yaxşı qorunan və yaşıl ictimai məkanlarla zəngin şəhərlərdə turist axını orta hesabla 15 faiz daha yüksək olur. Bu baxımdan Azərbaycanın mədəni irs zonalarının abadlaşdırılması həm ekoloji, həm də iqtisadi baxımdan səmərəli nəticələr verə bilər.
Küçə və ictimai məkanların yenidən qurulması isə yalnız vizual dəyişiklik kimi deyil, sosial davranışlara təsir edən faktor kimi qiymətləndirilir. Açıq, təhlükəsiz və funksional məkanlar şəhər sakinlərinin sosial aktivliyini artırır, piyada hərəkətini təşviq edir və nəqliyyat asılılığını tədricən azaldır. Skandinaviya ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, piyada yönümlü urban planlama tətbiq edilən ərazilərdə karbon emissiyaları 10-12 faiz aşağı düşür.
Bütün bu yanaşmalar onu göstərir ki, 2026-cı il üçün planlaşdırılan tədbirlər yalnız qısamüddətli abadlıq layihələri deyil, şəhərlərin uzunmüddətli dayanıqlığını gücləndirməyə yönəlmiş sistemli strategiyanın tərkib hissəsidir. Ekoloji tarazlıq, sosial rifah və mədəni irsin qorunması arasında qurulan bu əlaqə Azərbaycanın şəhərsalma siyasətinin müasir qlobal tendensiyalarla uzlaşdığını və daha yaşıl, sağlam şəhər mühitinin formalaşmasına zəmin yaratdığını göstərir.
AzNews.az