“Vaxt almaq” anlayışı müasir iqtisadi davranışın ən xarakterik xüsusiyyətlərindən birinə çevrilib. İnsanlar gündəlik həyatlarında daha sürətli xidmət, daha qısa gözləmə müddəti və daha rahat həll yolları üçün əlavə pul ödəməyə hazır olurlar. Bu tendensiya təkcə komfort axtarışı ilə izah edilmir, eyni zamanda vaxtın iqtisadi dəyərinin artması ilə birbaşa əlaqəlidir. İnformasiya dövründə vaxt artıq sadəcə resurs deyil, ölçülə bilən və bazar mexanizmləri ilə qiymətlənən iqtisadi aktiv kimi çıxış edir.
İqtisadi nəzəriyyədə vaxtın dəyəri fərdin alternativ imkanları ilə ölçülür. İnsan müəyyən bir işi daha tez gördükdə, qazandığı vaxtı başqa fəaliyyətə, istirahətə və ya gəlir gətirən işə yönəldə bilir. Bu səbəbdən sürətli çatdırılma, prioritet xidmət, ekspress nəqliyyat və ya rəqəmsal həllər üçün ödənilən əlavə məbləğ əslində alternativ itkilərin qarşısını almağa yönəlmiş xərclərdir. Xüsusilə yüksək gəlirli və ya intensiv iş rejimində çalışan insanlar üçün vaxtın itirilməsi birbaşa gəlir itkisi ilə eyniləşdirilir.
Qlobal statistikalar göstərir ki, şəhər mühitində yaşayan insanların vaxt üçün ödədiyi əlavə xərclər ilbəil artır. Onlayn ticarətdə sürətli çatdırılma xidmətlərinin populyarlığı, hava nəqliyyatında “fast track” imkanları və bank sektorunda prioritet müştəri paketləri bunun açıq göstəricisidir. Bu xidmətlərin qiyməti çox zaman real əməliyyat xərclərindən yüksək olur, lakin istehlakçı bunu rasional seçim kimi qəbul edir. Burada əsas motiv psixoloji rahatlıq və nəzarət hissidir. İnsan vaxtına hökm etdiyini düşündükdə, əlavə xərc onun üçün əsaslandırılmış görünür.
“Vaxt almaq” davranışının digər mühüm səbəbi qeyri-müəyyənlikdən qaçmaqdır. Gözləmə, növbə və gecikmə ehtimalı insanlarda stres yaradır. Əlavə ödəniş qarşılığında bu risklərin azaldılması qərarverməni asanlaşdırır. İqtisadi baxımdan bu, risklərin pul vasitəsilə transferi kimi qiymətləndirilə bilər. Yəni istehlakçı yalnız sürət üçün deyil, eyni zamanda proqnozlaşdırıla bilən nəticə üçün pul ödəyir.
Bu tendensiya sosial bərabərsizlik aspektindən də diqqət çəkir. Vaxt almaq imkanı əsasən maliyyə resursları geniş olan təbəqələr üçün əlçatandır. Nəticədə eyni xidmətə çıxış sürət baxımından fərqlənir və vaxt bazarda yeni fərqləndirici amilə çevrilir. Bu isə müasir iqtisadiyyatda vaxtın puldan ayrı, lakin onunla sıx bağlı bir kapital forması kimi formalaşdığını göstərir.
Nəticə etibarilə, insanların sürət üçün əlavə pul ödəməsi emosional impulsdan daha çox rasional iqtisadi seçim kimi qiymətləndirilə bilər. Vaxtın dəyərinin artması, həyat tempinin sürətlənməsi və alternativ imkanların genişlənməsi bu davranışı gücləndirən əsas amillərdir. Müasir iqtisadi mühitdə vaxtı almaq, əslində, daha çox imkan və daha az itki əldə etməyin bir forması kimi çıxış edir.
AzNews.az