Bu ilin yanvar ayında Azərbaycanın pərakəndə ticarət şəbəkəsində 5,3 milyard manatlıq satış qeydə alınıb. Bunun 2,9 milyard manatı ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarının, 2,4 milyard manatı isə qeyri-ərzaq mallarının payına düşüb. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ümumi dövriyyə real ifadədə 3,7 faiz artıb. Xüsusilə qeyri-ərzaq mallarında 6,6 faizlik artım istehlak strukturunda nisbi canlanmanı göstərir. Bir nəfərə düşən orta aylıq pərakəndə alış həcmi 516 manat təşkil edib ki, bunun 279 manatı ərzaq, 237 manatı isə qeyri-ərzaq mallarına yönəlib.
Rəqəmlər istehlak bazarında sabit artım tempinin qorunduğunu göstərir. Qlobal miqyasda 2024 və 2025-ci illərdə inflyasiyanın tədricən zəifləməsi fonunda bir çox ölkələrdə real pərakəndə dövriyyə artımı bərpa mərhələsinə keçib. Beynəlxalq Valyuta Fondunun və Dünya Bankının hesabatlarına əsasən, inkişaf etməkdə olan bazarlarda istehlak artımı əsasən qeyri-ərzaq seqmentində daha sürətli müşahidə olunur. Azərbaycanda da yanvar göstəricilərində qeyri-ərzaq mallarının ərzaqdan daha yüksək templə artması gəlir strukturunda nisbi rahatlaşmanın və istehlakçı davranışında diversifikasiyanın əlaməti kimi qiymətləndirilə bilər.
Ərzaq məhsullarının ümumi xərclərdə 49,1 faiz paya malik olması ev təsərrüfatlarının büdcə strukturunda əsas çəkini qoruduğunu göstərir. Bu göstərici bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrlə müqayisədə tipik hesab olunur. Məsələn, Avropa İttifaqında ev təsərrüfatlarının ərzağa xərcləri orta hesabla 15-20 faiz civarındadırsa, region ölkələrində bu pay daha yüksəkdir. Azərbaycanda qeyri-ərzaq mallarına yönələn 6,6 faizlik real artım isə geyim, məişət texnikası, elektronika və digər uzunömürlü istehlak mallarına tələbin aktivləşdiyini göstərir. Bu dinamika daxili bazarda istehlak inamının formalaşmasına işarədir.
Yanvar ayında qeyri-dövlət sektorunun pərakəndə ticarət dövriyyəsində 99,8 faiz paya malik olması bazarın yüksək dərəcədə liberallaşmış və rəqabətli strukturunu təsdiqləyir. Müəssisələr üzrə 5,4 faiz, bazar və yarmarkalar üzrə 5,5 faiz real artım müasir ticarət formatları ilə ənənəvi satış kanallarının paralel inkişaf etdiyini göstərir. Fərdi sahibkarlar üzrə artımın 1,8 faizlə daha mülayim olması isə struktur transformasiyanın davam etdiyini və iri şəbəkələrin payının artdığını ehtimal etməyə əsas verir.
İstehlak xərclərinin 5,7 faizinin avtomobil benzini və dizel yanacağına yönəlməsi, 4,5 faizinin elektrik malları və mebellərə, 2,7 faizinin əczaçılıq məhsullarına sərf olunması iqtisadi aktivliyin müxtəlif seqmentlər üzrə bölüşdürüldüyünü göstərir. Bu, həm məişət istehlakının, həm də gündəlik xidmət və nəqliyyat tələbatının sabit qaldığını təsdiqləyir. Qlobal enerji qiymətlərinin nisbətən sabitləşməsi yanacaq xərclərinin kəskin dəyişməsinin qarşısını alaraq real dövriyyənin artımına müsbət təsir göstərir.
Bir nəfərə düşən 516 manatlıq aylıq alış göstəricisi daxili bazarın genişliyini və istehlak qabiliyyətinin qorunduğunu nümayiş etdirir. Real artım tempinin inflyasiya göstəricilərini üstələməsi isə alıcılıq qabiliyyətinin nisbi möhkəmlənməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu tendensiya davam edərsə, pərakəndə sektor iqtisadi artımın qeyri-neft seqmentində əsas hərəkətverici qüvvələrdən biri olaraq qalacaq.
Ümumilikdə yanvar göstəriciləri göstərir ki, istehlak bazarında struktur balans qorunur, qeyri-ərzaq seqmentində dinamika güclənir və özəl sektorun dominant mövqeyi davam edir. Qlobal tələbatın və daxili gəlir dinamikasının uyğunlaşdığı şəraitdə pərakəndə ticarət sektoru iqtisadi sabitliyin mühüm indikatorlarından biri olaraq önə çıxır.
AzNews.az