Son illərdə təşkilat psixologiyası və insan resursları sahəsində diqqəti cəlb edən anlayışlardan biri “səssiz istefa” (quiet quitting) fenomenidir. Bu, işçinin rəsmi olaraq istefa vermədən, motivasiya və iş yükünü minimuma endirərək yalnız müqavilə şərtlərinə uyğun fəaliyyət göstərməsi ilə xarakterizə olunur. Fenomenin mahiyyəti təkcə əmək münasibətlərindəki soyuqluqdan ibarət deyil; o, həm də müasir iş mədəniyyətinin, idarəetmə strategiyalarının və fərdi psixoloji amillərin qarşılıqlı təsirindən yaranan mürəkkəb sosial-hüquqi və iqtisadi hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.
Səssiz istefanın əsas səbəblərindən biri işçilərin motivasiyasının azalmasıdır. Artan iş yükü, qeyri-müəyyən karyera perspektivləri, qeyri-bərabər əmək haqqı və ya rəhbərlik tərəfindən təqdir edilməmək işçinin öz enerjisini yalnız minimum səviyyəyə yönəltməsinə səbəb olur. Bundan əlavə, rəqəmsal transformasiya və daimi əlaqə şəraiti işçilərin iş-həyat balansını pozur, stresi artırır və nəticədə onların psixoloji sərhədləri güclənir. Bu hallarda səssiz istefa bir növ müdafiə mexanizmi funksiyasını daşıyır: işçi enerjisini qoruyur, yanma sindromunun qarşısını alır və emosional resurslarını idarə edir.
Təşkilat daxilində fenomenin yayılmasının səbəblərindən biri rəhbərlik və idarəetmə stilidir. Əgər rəhbərlik işçilərin səylərini qiymətləndirmir, əmək haqqı və tanınma sistemi şəffaf deyilsə və ya kommunikasiya zəifdirsə, işçi tələblərə yalnız formal səviyyədə cavab verir. Burada səssiz istefa həm də əmək bazarının psixoloji göstəricisi kimi çıxış edir və təşkilatın daxili mədəniyyətində struktur problemlərinin əlaməti kimi qiymətləndirilə bilər.
Fenomenin nəticələri həm fərdi, həm də korporativ səviyyədə əhəmiyyətlidir. Fərdi baxımdan, işçinin psixoloji rifahı qismən qorunur, yanma sindromu azalır, lakin karyera inkişafı və əlavə gəlir imkanları məhdudlaşa bilər. Təşkilat səviyyəsində isə məhsuldarlıq və kreativlik səviyyəsi düşə, işçi heyətində münasibətlər zəifləyə və nəticədə ümumi iş performansına mənfi təsir göstərə bilər. Eyni zamanda səssiz istefa, idarəçilər üçün təşkilatın motivasiya və işçi məmnuniyyəti səviyyəsini ölçən qeyri-rəsmi indikator rolunu oynayır.
Səssiz istefa fenomeni yalnız Azərbaycan və ya müəyyən şirkətlər üçün xarakterik deyil; xüsusilə ABŞ, Avropa və Asiya ölkələrində əmək bazarında bu tendensiya pandemiya dövründən sonra daha da güclənib. Tədqiqatlar göstərir ki, işçilərin 30-40 faizi müəyyən dövrdə iş yükünü minimuma endirərək yalnız müqavilə öhdəliklərini yerinə yetirir. Bu isə göstərir ki, fenomen struktur və sosial dəyişikliklərin nəticəsi olaraq təkcə fərdi psixoloji seçim deyil, həm də əmək bazarının yeni normalarından biridir.
Sonda qeyd etmək lazımdır ki, səssiz istefa fenomeni təşkilatların idarəetmə strategiyalarını və işçi motivasiyasını yenidən qiymətləndirməsi üçün əhəmiyyətli siqnaldır. Müasir iş dünyasında əmək məmnuniyyəti, şəffaf kommunikasiya, ədalətli əmək haqqı və psixoloji rifah faktorları yalnız işçinin deyil, həm də təşkilatın uğurunu müəyyən edən strateji elementlərdir. Fenomenin fəlsəfi tərəfi isə belədir: işçi, istər sosial, istər psixoloji məkanlarda öz sərhədlərini qorumaqla, iş dünyasında fərdi və kollektiv məsuliyyət anlayışını yenidən formalaşdırır.
AzNews.az