Daşkənddə keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin Ticarət və İnvestisiya Nazirləri Şurasının ilk iclasında tərəflər iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, sənaye inteqrasiyasının genişləndirilməsi və yeni investisiya tərəfdaşlığı mexanizmlərinin yaradılması barədə razılığa gəliblər. Hədəf regional ticarət dövriyyəsini illik 20 milyard ABŞ dollarına çatdırmaq, birgə istehsal platformaları formalaşdırmaq və beynəlxalq maliyyə institutlarının regiondaxili layihələrə cəlbini gücləndirməkdir.
Mərkəzi Asiya son illərdə qlobal iqtisadi arxitekturada daha fəal mövqe tutmağa başlayıb. Dünya Bankının məlumatına görə, region ölkələrinin ümumi ÜDM-i 2023-cü ildə 500 milyard dollara yaxınlaşıb və orta artım tempi qlobal göstəricidən yüksək olub. Xüsusilə Özbəkistanın region ölkələri ilə ticarət dövriyyəsinin 2017-ci ildəki 3,2 milyard dollardan 2024-cü ildə 6,9 milyard dollara yüksəlməsi daxili regional inteqrasiyanın gücləndiyini göstərir. Qazaxıstan, Türkmənistan və Qırğızıstanla artan dövriyyə, eyni zamanda Azərbaycanla ticarətin 13 faiz yüksəlməsi iqtisadi əlaqələrin dinamik xarakter aldığını təsdiqləyir.
Azərbaycan üçün bu platforma bir neçə strateji istiqamətdə əhəmiyyət daşıyır. Birincisi, Orta Dəhliz marşrutu çərçivəsində logistika və tranzit potensialının genişlənməsi regional sənaye kooperasiyasını iqtisadi baxımdan daha səmərəli edir. Çin ilə Avropa arasında yük daşımalarının alternativ marşrutlara yönəlməsi fonunda Xəzər hövzəsi ölkələrinin koordinasiyası əlavə dəyər yarada bilər. İkincisi, birgə istehsal meydançalarının yaradılması xammal ixracından daha çox emal və sənaye məhsullarına fokuslanma imkanı verir ki, bu da regional iqtisadiyyatların struktur şaxələndirilməsi məqsədləri ilə üst-üstə düşür.
"Made in Central Asia" brendi təşəbbüsü regional identikliklə yanaşı, ixrac bazarlarında vahid təqdimat strategiyasını nəzərdə tutur. Qlobal təcrübədə bu cür regional brendləşmə modelləri mövcuddur. Məsələn, Cənub Şərqi Asiya ölkələri ASEAN çərçivəsində ticarət və istehsal zəncirlərini inteqrasiya etməklə xarici investisiyaların cəlbini sürətləndiriblər. Mərkəzi Asiya və Azərbaycanın oxşar modelə yönəlməsi regionun investisiya cəlbediciliyini artırmaq potensialına malikdir.
Bununla yanaşı, 20 milyard dollarlıq ticarət hədəfi ambisiyalı, lakin reallıqdan uzaq deyil. Mövcud artım templəri və infrastruktur layihələrinin genişlənməsi nəzərə alınarsa, sənaye kooperasiyası və qarşılıqlı investisiyalar hesabına dövriyyənin mərhələli şəkildə artırılması mümkündür. Əsas məsələ logistika xərclərinin optimallaşdırılması, gömrük prosedurlarının koordinasiyası və texniki standartların uyğunlaşdırılması kimi praktiki mexanizmlərin effektiv tətbiqidir.
Beynəlxalq maliyyə qurumlarının və iri investorların prosesə cəlb olunması isə layihələrin miqyasını və davamlılığını təmin edən əsas amillərdəndir. Asiya İnkişaf Bankı və Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı artıq regionda infrastruktur və enerji layihələrində fəal iştirak edir. Koordinasiyalı regional təşəbbüslər bu maliyyə axınlarının daha sistemli istiqamətləndirilməsinə şərait yarada bilər.
Mövcud geoiqtisadi reallıqda regiondaxili əməkdaşlıq yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji sabitlik alətidir. Qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən formalaşdığı dövrdə regional bloklaşma meyilləri güclənir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin koordinasiyalı sənaye və investisiya siyasəti bu transformasiya şəraitində rəqabət qabiliyyətini artıran amil kimi çıxış edə bilər.
İmzalanmış birgə kommünike praktiki mexanizmlərlə müşayiət olunarsa, bu platforma regionun iqtisadi xəritəsində yeni inteqrasiya mərhələsinin əsasını qoya bilər. Mövcud statistika və artım dinamikası göstərir ki, qarşılıqlı ticarət artıq siyasi dialoq səviyyəsindən iqtisadi zərurət mərhələsinə keçib və bu prosesin institusional çərçivəyə salınması uzunmüddətli inkişaf üçün sistemli baza formalaşdırır.
AzNews.az