Azərbaycanda ötən il 27 645 ədəd noutbuk və 2 920 ədəd stolüstü kompüter istehsal edilib. Noutbuk istehsalı əvvəlki illə müqayisədə 929 ədəd, stolüstü kompüter istehsalı isə 3 136 ədəd azalıb. Rəqəmlər daxili istehsalda nisbi geriləməni göstərsə də, bu dinamikanın arxasında həm qlobal texnoloji bazardakı dəyişikliklər, həm də daxili tələbin struktur transformasiyası dayanır.
Qlobal miqyasda fərdi kompüter bazarı son illərdə dalğavari trayektoriya nümayiş etdirir. Pandemiya dövründə məsafədən iş və təhsilin genişlənməsi səbəbindən dünya üzrə PC satışları kəskin artmışdı. Lakin 2022–2023-cü illərdə bazar doyma mərhələsinə daxil oldu və bir çox ölkələrdə satış həcmləri azaldı. 2024-cü ildən etibarən isə beynəlxalq analitik mərkəzlərin, o cümlədən International Data Corporation və Gartner-in hesabatlarında qismən bərpa meyilləri qeydə alınır. Bu bərpa əsasən korporativ seqmentdə avadanlıq parkının yenilənməsi və süni intellekt funksiyaları ilə təchiz olunan yeni nəsil cihazlara keçidlə bağlıdır.
Azərbaycan bazarında istehsal göstəricilərinin azalması isə daha çox struktur xarakter daşıyır. Birincisi, ölkədə fərdi kompüter istehsalı əsasən montaj və yığım mərhələsini əhatə edir və komponentlərin böyük hissəsi idxaldan asılıdır. Qlobal təchizat zəncirində qiymət dəyişkənliyi və logistika xərcləri yerli istehsalın maya dəyərinə birbaşa təsir göstərir. İkincisi, daxili bazarda istehlakçı davranışı dəyişir. Əhalinin əhəmiyyətli hissəsi mobil cihazlara üstünlük verir, planşet və smartfonların funksionallığı artdıqca klassik stolüstü kompüterlərə tələbat azalır. Bu tendensiya qlobal bazarla paralellik təşkil edir.
Stolüstü kompüter istehsalında azalmanın noutbuklarla müqayisədə daha kəskin olması da məhz bu transformasiyanın göstəricisidir. Müasir iş modelləri mobil və çevik texnoloji həllərə üstünlük verir. Xüsusilə kiçik və orta biznes subyektləri üçün enerji sərfiyyatı, ofis məkanının optimallaşdırılması və daşınma imkanları noutbukları daha cəlbedici edir. Bu kontekstdə istehsalın azalması təkcə tələbin zəifləməsi deyil, bazarın daha mobil seqmentə doğru yönəlməsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Digər tərəfdən, texnologiya sənayesində rəqabət qlobal brendlərin dominantlığı ilə səciyyələnir. Lenovo, HP və Dell kimi istehsalçılar miqyas iqtisadiyyatından faydalanaraq maya dəyərini aşağı sala bilir və geniş distribusiya şəbəkəsi hesabına bazar payını qoruyur. Yerli istehsalın bu şirkətlərlə birbaşa rəqabət aparması çətin olduğundan, daxili istehsalın daha çox dövlət sifarişləri, təhsil layihələri və korporativ seqment üzrə fokuslanması iqtisadi baxımdan daha rasional model kimi görünür.
Rəqəmlərin azalması eyni zamanda texnoloji transformasiya mərhələsinin başlanğıcına da işarə edə bilər. Qlobal bazarda süni intellekt əsaslı prosessorlar, enerji effektiv çiplər və bulud əsaslı həllər ön plana çıxır. Bu istiqamətdə əlavə dəyər yaradan istehsal və ya texnoloji inteqrasiya imkanları formalaşdıqca, yerli istehsalın keyfiyyət və spesifikasiya baxımından yenilənməsi zərurəti yaranır. Əks halda, sadəcə montaj mərhələsində qalmaq əlavə dəyərin aşağı səviyyədə qalmasına səbəb olur.
Makroiqtisadi baxımdan kompüter istehsalı həcmlərinin azalması ümumi sənaye istehsalında ciddi risk faktoru kimi qiymətləndirilmir, lakin rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı kontekstində strateji əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsallaşma, elektron hökumət xidmətləri və texnoloji startap ekosisteminin genişlənməsi daxili bazarda sabit və keyfiyyətli texniki təminat tələb edir. Bu baxımdan istehsal göstəricilərinin həcmi ilə yanaşı, məhsulun texniki səviyyəsi və innovativ komponentləri əsas indikatorlara çevrilir.
Mövcud dinamika göstərir ki, bazarın gələcək inkişafı təkcə istehsal ədədlərinin artırılması ilə deyil, texnoloji modernləşmə, komponent istehsalının mərhələli lokallaşdırılması və regional ixrac imkanlarının genişləndirilməsi ilə bağlı olacaq. Qlobal PC bazarında gözlənilən mərhələli bərpa fonunda yerli istehsalın daha niş və ixtisaslaşmış seqmentlərə yönəlməsi iqtisadi baxımdan daha dayanıqlı model kimi qiymətləndirilə bilər.
AzNews.az