Ötən ilin ilk 11 ayında Azərbaycan 275,4 min ABŞ dolları dəyərində 489,8 ton ispanaq ixrac edib. Bu göstərici əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 17 faiz, kəmiyyət baxımından isə 30 faiz artım deməkdir. İxracın demək olar ki, tam hissəsi Rusiyaya yönəlib, eyni zamanda son 14 ildə ilk dəfə olaraq Qazaxıstana da tədarük həyata keçirilib.
Rəqəmlər həcmin nisbətən kiçik olmasına baxmayaraq, aqrar ixracın strukturunda keyfiyyət dəyişiminə işarə edir. Qlobal səviyyədə yarpaqlı tərəvəzlər, xüsusilə ispanaq, sağlam qidalanma trendinin güclənməsi fonunda artan tələbat seqmentinə daxildir. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı olan FAO-nun məlumatlarına əsasən, son onillikdə dünyada tərəvəz istehsalı və istehlakı sabit artım nümayiş etdirib. İqlim dəyişiklikləri və ərzaq təhlükəsizliyi məsələləri ölkələri daha çox regional təchizat zəncirlərinə üstünlük verməyə sövq edir. Bu baxımdan Azərbaycan kimi coğrafi yaxınlığa malik ölkələr üçün Rusiya və Mərkəzi Asiya bazarları təbii ixrac istiqaməti kimi formalaşır.
İxracın əsas hissəsinin Rusiyaya yönəlməsi iqtisadi məntiqə uyğundur. Rusiya bazarı həm həcm, həm də logistika baxımından Azərbaycan üçün əlverişlidir. Quru və dəmir yolu marşrutlarının mövcudluğu tez xarab olan məhsullar üçün zaman amilini minimuma endirir. 489,4 tonluq tədarükün 275 min dollar dəyərində olması orta ixrac qiymətinin təxminən 0,56 dollar kiloqram səviyyəsində formalaşdığını göstərir. Bu isə regional bazarda rəqabətli qiymət intervalına uyğun gəlir və məhsulun əsasən kütləvi istehlak seqmentinə daxil olduğunu göstərir.
Qazaxıstana cəmi 0,35 ton həcmində ixracın reallaşması statistik baxımdan kiçik görünsə də, strateji əhəmiyyət daşıyır. Son 14 ildə ilk dəfə bu istiqamətdə tədarükün həyata keçirilməsi bazar şaxələndirilməsi baxımından yeni mərhələni ifadə edir. Mərkəzi Asiya ölkələri arasında kənd təsərrüfatı məhsullarına tələbatın artması və regiondaxili ticarətin genişlənməsi bu istiqamətdə potensialın mövcudluğunu göstərir. Xüsusilə Orta Dəhliz üzərindən nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı gələcəkdə tez xarab olan məhsulların daha geniş coğrafiyaya çıxış imkanlarını artıra bilər.
Artım tempinin dəyərdən daha çox kəmiyyət üzrə yüksək olması qiymət dinamikasının sabit və ya nisbətən aşağı olduğunu göstərir. Bu isə istehsalın genişlənməsi hesabına ixrac artımının təmin edildiyini ehtimal etməyə əsas verir. Aqrar sektorda məhsuldarlığın yüksəldilməsi, istixana təsərrüfatlarının genişlənməsi və suvarma infrastrukturunun modernləşdirilməsi kimi amillər bu dinamikanın arxasında dayana bilər. Azərbaycanın son illərdə istixana tərəvəzçiliyi üzrə regional ixracatçı kimi mövqeyini gücləndirməsi də bu kontekstdə diqqət çəkir.
Bununla yanaşı, ixracın bir bazarda cəmləşməsi risk faktorunu da gündəmə gətirir. Qlobal aqrar ticarətdə logistika xərcləri, sanitar tələblər və mövsümi dalğalanmalar ciddi rol oynayır. Diversifikasiya isə bu riskləri balanslaşdırmaq üçün əsas alətlərdən biridir. Qazaxıstana ixracın başlanması bu baxımdan ilkin addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Ümumilikdə ispanaq ixracının artımı həcmin kiçikliyinə baxmayaraq, qeyri neft sektorunun mikro səviyyədə genişlənməsi və aqrar məhsulların xarici bazarlara inteqrasiyası baxımından müsbət dinamikanı əks etdirir. Qlobal bazarda sağlam qida seqmentinin genişlənməsi, regional logistika imkanlarının artması və istehsalın modernləşməsi bu istiqamətdə davamlı artım üçün real iqtisadi zəmin formalaşdırır.
AzNews.az