2026-cı ilin yanvar ayında Azərbaycan 11 milyon 441 min ABŞ dolları dəyərində 8 min 787 ton pambıq lifi ixrac edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 23,2 faiz, həcm baxımından isə 34,5 faiz artım deməkdir. Hesabat dövründə mahlıc ixracı ümumi ixrac gəlirlərinin 0,5 faizini formalaşdırıb. Eyni zamanda ölkənin ümumi xarici ticarət dövriyyəsində azalma qeydə alınıb, lakin 934 milyon dollarlıq müsbət saldo qorunub saxlanılıb.
Pambıq lifi üzrə artımın qlobal kontekstdə təhlili göstərir ki, son iki ildə beynəlxalq tekstil sənayesində xammala olan tələbat yenidən yüksəlməyə başlayıb. Beynəlxalq Pambıq Məsləhət Komitəsinin məlumatlarına görə, 2024–2025 mövsümündə dünya üzrə pambıq istehsalı ilə istehlak arasındakı fərq daralıb və bir sıra ölkələrdə ehtiyatların azalması müşahidə olunub. Xüsusilə Çin, Banqladeş, Türkiyə və Pakistan kimi əsas tekstil istehsalçıları idxal tələbatını artırıblar. Bu şəraitdə regional ixracatçı ölkələr üçün əlavə bazar imkanları formalaşıb.
Azərbaycan üzrə həcm artımının dəyər artımını üstələməsi diqqət çəkir. 34,5 faizlik fiziki artım fonunda 23,2 faizlik dəyər yüksəlişi dünya bazarında orta qiymətlərin nisbi sabitliyini və ya müəyyən qədər yumşalmasını göstərə bilər. 2023-cü illə müqayisədə pambığın birja qiymətlərində pik səviyyələrdən geriləmə qeydə alınmışdı. 2025-ci ilin əvvəllərində isə qiymətlər daha balanslı intervalda formalaşıb. Bu, ixracın əsasən həcm artımı hesabına genişləndiyini göstərir ki, bu da istehsal və emal potensialının güclənməsi ilə əlaqələndirilə bilər.
Digər tərəfdən, pambıq lifinin ümumi ixracda payının 0,5 faiz səviyyəsində qalması onun hələ də nisbi olaraq məhdud paya malik olduğunu göstərir. Lakin qeyri-neft sektorunun şaxələndirilməsi baxımından pambıq strateji məhsul sayılır. Çünki pambıq yalnız xammal kimi deyil, iplik və tekstil məhsulları üçün əsas baza rolunu oynayır. Qlobal tendensiyalar göstərir ki, əlavə dəyər zəncirində yuxarı pillələrə keçid ölkələrə daha yüksək ixrac gəlirləri qazandırır. Məsələn, Türkiyənin tekstil və hazır geyim ixracı illik 30 milyard dollara yaxın həcmdədir və bu göstərici əsasən pambıq və sintetik liflərin daxili emalı hesabına formalaşır.
Ümumi xarici ticarət dövriyyəsinin azalması fonunda aqrar və sənaye mənşəli məhsulların ixracındakı artım struktur baxımından diqqətəlayiqdir. Enerji qiymətlərində dalğalanmaların davam etdiyi mərhələdə qeyri-neft ixracının sabit dinamika nümayiş etdirməsi makroiqtisadi dayanıqlığın vacib komponentlərindən biri kimi çıxış edir. İxrac və idxalın azalması qlobal tələbatın zəifləməsi və beynəlxalq bazarlarda qiymət korrektələri ilə izah olunsa da, müsbət saldonun qorunması tədiyə balansı baxımından əhəmiyyətli göstəricidir.
Pambıq sektorunun inkişafı həm də regional məşğulluq və kənd təsərrüfatı məhsuldarlığı ilə birbaşa bağlıdır. Suvarma infrastrukturunun genişləndirilməsi, müasir aqrotexniki metodların tətbiqi və məhsuldarlığın artırılması ixrac potensialını dəstəkləyən əsas amillərdir. Qlobal iqlim dəyişiklikləri fonunda bəzi ənənəvi pambıq istehsalçısı ölkələrdə məhsuldarlığın azalması müşahidə olunur. Bu isə alternativ və sabit istehsal mənbələrinə marağı artırır.
Mövcud dinamika göstərir ki, pambıq lifinin ixrac artımı təkcə qısamüddətli qiymət faktorunun deyil, istehsal bazasının genişlənməsinin nəticəsidir. Orta və uzunmüddətli perspektivdə əlavə dəyərli tekstil və iplik istehsalının genişləndirilməsi bu sahənin ixrac gəlirlərində çəkisini artırmaq potensialına malikdir. Qlobal tekstil sənayesində davamlılıq və ekoloji standartlara uyğun istehsal meyillərinin güclənməsi də yeni imkanlar yaradır.
Beləliklə, yanvar ayının göstəriciləri ümumi ticarət dövriyyəsində azalma fonunda pambıq sektorunda artımın qeydə alındığını göstərir. Bu tendensiya qeyri-neft ixracının strukturunun daha balanslı formalaşmasına töhfə verən amil kimi qiymətləndirilə bilər və beynəlxalq bazarlardakı tələbat dinamikası ilə sıx bağlıdır.
AzNews.az