Azərbaycanda ultra yüksək tutumlu şəbəkələrin yaradılması və genişləndirilməsini təşviq edən yeni qanun layihəsi hazırlanaraq aidiyyəti üzrə təqdim edilib. Məlumata görə, təşəbbüs fiziki infrastruktura malik telekommunikasiya və digər kommunal operatorların şəbəkələrindən birgə istifadənin hüquqi çərçivəsini formalaşdırmağı, dövlət mülkiyyətində olan infrastruktur obyektlərinə bərabər çıxışı təmin etməyi və inzibati prosedurları sadələşdirməyi hədəfləyir. Sənəd eyni zamanda 5G daxil olmaqla yüksəksürətli internetin əhatəsinin genişləndirilməsinə və rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına yönəlib.
Qlobal miqyasda genişzolaqlı internet və 5G infrastrukturu artıq iqtisadi artımın əsas drayverlərindən biri hesab olunur. Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının məlumatlarına görə, genişzolaqlı internetə çıxış səviyyəsinin 10 faiz artımı ÜDM-də orta hesabla 1–1,5 faiz artımla əlaqələndirilir. Xüsusilə ultra yüksək tutumlu fiber və 5G şəbəkələri sənaye 4.0, bulud xidmətləri, süni intellekt və “ağıllı şəhər” həllərinin tətbiqində baza rolunu oynayır. Bu baxımdan infrastrukturun paylaşılması və investisiya xərclərinin optimallaşdırılması bir çox ölkələrdə prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirilib.
Avropa İttifaqında qəbul edilmiş Elektron Kommunikasiyalar Kodeksi fiziki infrastrukturdan birgə istifadə mexanizmlərini genişləndirərək operatorların xərclərini azaltmağa və şəbəkə quruculuğunu sürətləndirməyə imkan verib. Dünya Bankının “Business Ready” hesabatında kommunal xidmətlərə qoşulma prosedurlarının sadəliyi və şəffaflığı investisiya mühitinin əsas göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan üzrə hazırlanmış yol xəritəsində bu istiqamətin ayrıca alt komponent kimi müəyyən edilməsi rəqəmsal infrastrukturun iqtisadi inkişafla birbaşa əlaqələndirildiyini göstərir.
Fiziki infrastrukturun birgə istifadəsi xüsusilə fiber-optik xətlərin çəkilişi zamanı əhəmiyyətlidir. Şəhər və regionlarda paralel qazıntı işlərinin aparılması həm maliyyə, həm də vaxt baxımından əlavə yük yaradır. Mövcud kommunal xətlərin, dirəklərin və kanalların paylaşılması isə investisiya səmərəliliyini artırır və layihələrin icra müddətini qısaldır. Bu yanaşma 5G baza stansiyalarının yerləşdirilməsi prosesini də sürətləndirə bilər, çünki yeni nəsil mobil rabitə texnologiyası daha sıx şəbəkə tələb edir.
İnzibati prosedurların rəqəmsallaşdırılması və icazə mexanizmlərinin sadələşdirilməsi isə biznes mühitinə birbaşa təsir göstərir. Telekommunikasiya sektorunda kapital qoyuluşları yüksəkdir və investisiya qərarları normativ sabitlik və prosedur aydınlığı ilə sıx bağlıdır. Hüquqi çərçivənin dəqiqləşdirilməsi operatorlar arasında rəqabətin balanslı şəkildə formalaşmasına, regionlarda xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə və qiymətlərin optimallaşmasına şərait yarada bilər.
Ultra yüksək tutumlu şəbəkələr yalnız internet sürətinin artımı demək deyil. Bu infrastruktur elektron hökumət xidmətlərinin genişlənməsi, distant təhsil və telemedisina imkanlarının artması, startap ekosisteminin inkişafı kimi sahələrə multiplikativ təsir göstərir. OECD ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, rəqəmsal infrastrukturun inkişafı kiçik və orta bizneslərin bazara çıxış imkanlarını genişləndirir və regionlararası iqtisadi fərqlərin azalmasına töhfə verir.
Hazırlanan qanun layihəsi bu baxımdan institusional mühitin təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş addım kimi qiymətləndirilə bilər. İnfrastruktur paylaşımı və bərabər çıxış prinsiplərinin normativ əsasda təsbit edilməsi uzunmüddətli investisiyaların cəlbi üçün mühüm siqnal rolunu oynayır. Qlobal rəqəmsallaşma dalğasının sürətləndiyi bir dövrdə bu istiqamətdə atılan addımlar ölkənin rəqəmsal iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini gücləndirən struktur faktor kimi çıxış edə bilər.
AzNews.az