Bu ilin yanvar ayında Azərbaycan 22,3 milyon ABŞ dolları dəyərində 26,7 min ton xurma ixrac edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 15,6 faiz, həcm baxımından isə 2,2 faiz artım deməkdir. Xurma ixracı ümumi ixrac gəlirlərinin 1 faizini təşkil edib. Eyni zamanda, ölkənin ümumi xarici ticarət dövriyyəsi illik müqayisədə 30,5 faiz azalaraq 3,54 milyard dollar olub, ixrac 26,4 faiz, idxal isə 36,5 faiz geriləyib.
Rəqəmlər göstərir ki, ümumi ixracın azalması fonunda qeyri-neft kənd təsərrüfatı məhsullarında artım tendensiyası davam edir. Xurmanın həm dəyər, həm də həcm üzrə yüksəlişi məhsulun xarici bazarlarda rəqabət qabiliyyətinin qorunduğunu göstərir. Qlobal miqyasda xurma istehsalı və ticarəti son illərdə sabit artım nümayiş etdirir. FAO məlumatlarına əsasən, dünyada illik xurma istehsalı 9 milyon tona yaxındır və əsas istehsalçılar sırasında Yaxın Şərq və Şimali Afrika ölkələri üstünlük təşkil edir. Azərbaycan bu bazarda iri istehsalçı olmasa da, region ölkələri üçün mövsümi və keyfiyyət üstünlüklərinə malik təchizatçı kimi mövqeyini möhkəmləndirib.
İxrac dəyərinin həcm artımını üstələməsi orta ixrac qiymətində artımın olduğunu göstərir. Bu isə iki amillə izah oluna bilər: ya məhsulun keyfiyyət segmenti yüksəlib, ya da əsas ixrac bazarlarında qiymət mühiti əlverişli olub. Son aylarda qlobal ərzaq qiymətləri əvvəlki illərlə müqayisədə sabitləşsə də, təzə meyvə seqmentində logistika və enerji xərcləri qiymət formalaşmasına təsir göstərməkdə davam edir. Azərbaycan məhsullarının yaxın coğrafiyalara ixracı nəqliyyat xərcləri baxımından rəqabət üstünlüyü yaradır ki, bu da qiymət elastikliyini artırır.
Ümumi ticarət dövriyyəsindəki azalma isə əsasən enerji ixracının həcmi və qiymət dinamikası ilə bağlıdır. Azərbaycanın ixrac strukturunda enerji məhsulları hələ də böyük paya malikdir və qlobal qiymət dəyişkənliyi ümumi statistikalara birbaşa təsir edir. Bu kontekstdə kənd təsərrüfatı məhsullarının payının nisbətən artması iqtisadi şaxələndirmə baxımından əhəmiyyətli siqnaldır. 1 faizlik pay ilk baxışda kiçik görünsə də, qeyri-neft ixracının genişlənməsi makroiqtisadi sabitlik üçün mühüm elementdir.
Xurma istehsalı regionlarda məşğulluq və gəlir formalaşması baxımından da əhəmiyyətlidir. Bağçılıq məhsulları adətən daha çox əmək tutumludur və əlavə dəyər zəncirinin genişlənməsi emal, qablaşdırma və logistika sektorlarında da iqtisadi fəallıq yaradır. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, kənd təsərrüfatında ixracyönümlü ixtisaslaşma regionların sosial iqtisadi inkişafına müsbət təsir göstərir. Xüsusilə kiçik və orta təsərrüfatların ixrac zəncirinə inteqrasiyası gəlir dayanıqlığını artırır.
Perspektiv baxımından əsas məsələ bazarların şaxələndirilməsi və məhsulun emal səviyyəsinin yüksəldilməsidir. Qlobal bazarda təzə meyvə ilə yanaşı qurudulmuş və emal edilmiş xurma məhsullarına tələbat artır. Əlavə dəyər yaradan emal istiqamətləri ixrac gəlirlərini daha stabil edə bilər. Eyni zamanda, keyfiyyət standartlarının və sertifikatlaşdırma mexanizmlərinin beynəlxalq tələblərə uyğunlaşdırılması yeni bazarlara çıxışı asanlaşdırır.
Beləliklə, ümumi ixracın azalması fonunda xurma ixracındakı artım kənd təsərrüfatının dayanıqlı inkişaf potensialını göstərir. Qlobal ərzaq bazarlarında sabit tələb və regional logistika üstünlükləri nəzərə alındıqda, bu seqmentin yaxın dövrdə də iqtisadi şaxələndirməyə töhfə verməsi üçün əsaslar mövcuddur.
AzNews.az