Bu ilin yanvar ayında Azərbaycan 3 milyon 782 min ABŞ dolları dəyərində 5 min 878 ton şəkər ixrac edib. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ixracın dəyəri 2,7 dəfə, həcmi isə 2,8 dəfə artıb. Eyni zamanda, şəkər ixracı ümumi ixrac gəlirlərinin 0,2 faizini təşkil edib. Paralel olaraq ölkənin ümumi xarici ticarət dövriyyəsində azalma müşahidə olunub, ixrac və idxal göstəriciləri illik müqayisədə geriləyib.
Şəkər ixracında kəskin artım ilk baxışda lokal uğur təsiri bağışlasa da, bu dinamikanı qlobal ərzaq bazarındakı proseslər fonunda qiymətləndirmək daha düzgün yanaşmadır. Son iki ildə dünya şəkər bazarında qiymət volatilliyi artıb. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının FAO məlumatına görə, 2023-cü ildə şəkər üzrə qlobal qiymət indeksi son on ilin ən yüksək səviyyələrindən birinə çatmışdı. Bunun əsas səbəbləri sırasında Hindistan və Tailand kimi iri istehsalçılarda hava şəraiti ilə bağlı məhsuldarlığın azalması, Braziliyada isə şəkər qamışının bir hissəsinin bioetanol istehsalına yönəldilməsi dayanırdı. 2024-cü ilin sonlarından etibarən bazarda nisbi sabitləşmə başlasa da, qiymətlər hələ də tarixi orta göstəricilərdən yüksək qalır.
Azərbaycanın ixrac artımı məhz bu qlobal qiymət mühitində daha sərfəli satış imkanlarının yaranması ilə izah oluna bilər. Həcmin 2,8 dəfə artması göstərir ki, artım təkcə qiymət amili ilə deyil, fiziki tədarükün genişlənməsi ilə də bağlıdır. Bu isə ölkədə emal və təkrar ixrac imkanlarının genişləndirilməsi, həmçinin regional bazarlarda tələb artımı ilə əlaqələndirilə bilər. Xüsusilə yaxın coğrafiyada ərzaq təhlükəsizliyinə dair həssaslığın artması fonunda şəkər kimi strateji məhsullara tələbin yüksəlməsi müşahidə olunur.
Digər tərəfdən, şəkərin ümumi ixrac gəlirlərində payının cəmi 0,2 faiz olması göstərir ki, bu məhsul hələlik ixrac strukturunda əsas mövqedə deyil. Azərbaycan ixracının əsas hissəsi enerji sektorunun payına düşür və qlobal enerji qiymətlərindəki dəyişikliklər ümumi ticarət statistikasına daha güclü təsir edir. Bu ilin yanvarında ümumi ixracın 26,4 faiz azalması da böyük ehtimalla enerji qiymətlərindəki nisbi korreksiya ilə bağlıdır. Dünya Bankının World Bank son hesabatlarında qeyd olunur ki, 2025-ci ildə əmtəə bazarlarında qiymətlərin əvvəlki pik səviyyələrlə müqayisədə daha sabit və aşağı trayektoriyada qalacağı gözlənilir. Bu kontekstdə qeyri-enerji ixracının genişlənməsi makroiqtisadi sabitlik baxımından əlavə amortizasiya effekti yarada bilər.
Şəkər ixracının artımı həm də aqrar sənaye zəncirinin dəyər əlavə etmə potensialını gündəmə gətirir. Qlobal Ticarət Təşkilatının World Trade Organization məlumatları göstərir ki, son illərdə bir çox ölkələr xammal deyil, emal olunmuş ərzaq məhsullarının ixracına üstünlük verir. Bu yanaşma daha yüksək marja və daha sabit gəlir imkanı yaradır. Azərbaycan üçün də şəkər və digər ərzaq məhsullarında emal səviyyəsinin artırılması regional bazarlarda rəqabət qabiliyyətini gücləndirə bilər.
Ümumi ticarət dövriyyəsinin 30,5 faiz azalması fonunda şəkər ixracındakı artım nisbi olaraq müsbət diversifikasiya siqnalı verir. İdxalın 36,5 faiz azalması daxili tələbin strukturunda dəyişiklik və ya əvvəlki dövrdə yüksək baza effekti ilə əlaqəli ola bilər. Bu proseslərin davamlı olub olmayacağı isə qlobal əmtəə qiymətləri, regional tələbat və logistika xərclərinin dinamikasından asılı olacaq.
Mövcud göstəricilər göstərir ki, şəkər ixracındakı artım hələlik ümumi ixrac strukturunda həlledici paya malik olmasa da, qeyri-enerji sektorunun nisbi fəallaşmasının indikatoru kimi qiymətləndirilə bilər. Qlobal ərzaq bazarındakı dəyişkənlik və regionda ərzaq təhlükəsizliyi prioritetlərinin güclənməsi fonunda bu istiqamətdə sabit və planlı artım Azərbaycanın ticarət balansında əlavə dayanıqlılıq elementi formalaşdıra bilər.
AzNews.az