Uşaqlıq xatirələri və təcrübələri insanın şəxsiyyətinin formalaşmasında və qərarvermə davranışında mühüm rol oynayır. Psixoloji tədqiqatlar göstərir ki, erkən yaşda əldə olunan emosional və sosial təcrübələr yetkinlik dövründə risk qiymətləndirməsi, seçimlərin balanslaşdırılması və strateji düşüncə qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərir. Bu təsir yalnız emosional reaksiya ilə məhdudlaşmır, həm də bilişsel proseslərin strukturunu müəyyənləşdirir, fərdin prioritetlərini və motivasiyasını formalaşdırır.
Neyropsixologiya sahəsində aparılan tədqiqatlar sübut edir ki, uşaqlıqda yaşanan pozitiv və ya neqativ təcrübələr prefrontal korteksin inkişafına təsir edir ki, bu da kompleks qərarvermə prosesində əsas rol oynayır. Məsələn, təhlükəsiz və dəstəkləyici mühitdə böyüyən uşaqlar yetkinlikdə daha balanslı və riskləri doğru qiymətləndirə bilən qərarlar qəbul edirlər. Əksinə, stresli və qeyri-müəyyən mühitdə böyüyən şəxslər impulsiv qərarvermə meyli göstərə bilər ki, bu da iqtisadi, sosial və şəxsi həyatın müxtəlif sahələrində nəticələrə təsir edir.
Uşaqlıq xatirələrinin yetkin qərarverməyə təsirini həm də sosial və mədəni kontekst çərçivəsində qiymətləndirmək vacibdir. Məsələn, fərqli ölkələrdə və ya ailə strukturlarında böyüyən uşaqların riskə yanaşma tərzi və uzunmüddətli planlama bacarıqları əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər. Bu isə işgüzar mühitdə, investisiya qərarlarında və gündəlik həyatda strateji seçimlərin nəticələrinə təsir göstərir.
Bundan əlavə, uşaqlıqda formalaşan emosional yaddaş yetkinlik dövründə qərarların sürətini və keyfiyyətini təsir edir. Araşdırmalar göstərir ki, uşaqlıqda inkişaf etmiş empatiya və sosial şüur yetkinlikdə daha etik və düşünülmüş qərarların qəbuluna şərait yaradır. Eyni zamanda, travmatik xatirələr və ya mənfi təcrübələr stress reaksiyalarını gücləndirərək qərarvermə prosesini çətinləşdirə bilər.
Beləliklə, uşaqlıq xatirələri yalnız emosional deyil, həm də bilişsel qərarvermə bacarıqlarını formalaşdırır və yetkin dövrdə fərdin strateji, sosial və şəxsi həyatına birbaşa təsir göstərir. Bu baxımdan psixoloji dəstək və erkən inkişaf proqramlarının önəmi, gələcəkdə sağlam və balanslı qərarvermə qabiliyyətlərinin təmin olunması üçün mühüm amildir.
AzNews.az