Google DeepMind şirkəti Gemini tətbiqində yeni generativ musiqi modeli olan Lyria 3-ü beta mərhələdə istifadəyə verib. Model mətn, şəkil və video əsasında 30 saniyəlik tam quruluşlu musiqi trekləri yaradır, avtomatik söz yazır, vokal və instrumental hissələri formalaşdırır. İstifadəçilər janr, temp və emosional ton kimi parametrləri seçə bilir, nəticələr isə SynthID su nişanı ilə işarələnir və müəllif hüquqlarının qorunmasına yönəlmiş mexanizmlərlə təqdim olunur.
Generativ musiqi alətlərinin sürətli inkişafı qlobal yaradıcı sənayenin strukturunu dəyişdirən əsas tendensiyalardan biridir. 2023-cü ildən etibarən süni intellekt əsaslı musiqi platformalarına investisiyalar kəskin artıb, beynəlxalq analitik şirkətlərin hesablamalarına görə generativ AI bazarının ümumi həcmi 2030-cu ilə qədər yüz milyardlarla dollar səviyyəsinə çata bilər. Musiqi seqmenti bu artımın xüsusi hissəsini təşkil edir, çünki kontent istehsalının maya dəyəri aşağı düşür və fərdiləşdirilmiş məhsul yaratmaq imkanları genişlənir. Lyria 3 kimi modellər musiqi istehsalını yalnız peşəkar studiyaların inhisarından çıxararaq fərdi yaradıcılar, reklam agentlikləri və rəqəmsal platformalar üçün əlçatan edir.
Bu texnologiyanın iqtisadi təsiri ilk növbədə istehsal zəncirində optimallaşma ilə özünü göstərir. Ənənəvi olaraq 30 saniyəlik reklam musiqisinin hazırlanması bəstəkardan, aranjimançıdan, vokalçıdan və studiya xidmətlərindən asılı olurdu. Generativ model isə eyni prosesi saniyələr içində avtomatlaşdırır. Bu, xüsusilə rəqəmsal marketinq, sosial media və mobil tətbiq seqmentində fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün xərclərin azalması və çevikliyin artması deməkdir. Eyni zamanda platforma üzərindən parametr seçimi fərdiləşdirilmiş musiqi kontentini kütləvi miqyasda mümkün edir ki, bu da data əsaslı reklam strategiyalarına uyğun gəlir.
Bununla yanaşı, müəllif hüquqları məsələsi qlobal müzakirələrin mərkəzində qalır. ABŞ və Avropa İttifaqında süni intellektin müəlliflik statusu və təlim datasının hüquqi çərçivəsi ilə bağlı bir sıra məhkəmə prosesləri davam edir. Google tərəfindən nəticələrin SynthID su nişanı ilə işarələnməsi şəffaflıq və izlənəbilənlik baxımından mühüm addım hesab olunur. Bu mexanizm rəqəmsal kontentin mənşəyini müəyyənləşdirməyə və dezinformasiya risklərini azaltmağa xidmət edir. Eyni zamanda, modelin orijinal məzmun üçün nəzərdə tutulması və qoruyucu mexanizmlərlə təchiz olunması hüquqi risklərin minimuma endirilməsinə yönəlmiş institusional yanaşmanı göstərir.
Əmək bazarına təsir məsələsi isə daha mürəkkəbdir. Qısaformatlı kontent istehsalında bəzi funksiyaların avtomatlaşması mümkündür, lakin uzunmüddətli perspektivdə bazarda yeni ixtisasların yaranması da müşahidə olunur. Süni intellektlə işləmə bacarığı, prompt dizaynı və yaradıcı redaktə kimi kompetensiyalar artıq tələb olunan bacarıqlar sırasındadır. Bu transformasiya tam əvəzləmə deyil, funksional yenidən bölgü xarakteri daşıyır. Qlobal tendensiya göstərir ki, texnologiya ilkin mərhələdə məhsuldarlığı artırır, sonrakı mərhələdə isə biznes modellərini yenidən formalaşdırır.
Azərbaycan üçün bu proses rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi kontekstində aktualdır. Yerli musiqi sənayesi, reklam bazarı və startap ekosistemi üçün generativ alətlər yeni ixrac imkanları yarada bilər. Xüsusilə regional dildə və mədəni kontekstdə kontent istehsalı potensialı diqqətəlayiqdir. Dövlətin rəqəmsal transformasiya strategiyaları və kreativ sənayelərin inkişafına yönəlmiş təşəbbüslər fonunda belə texnologiyaların tətbiqi rəqabət qabiliyyətini artıran faktor kimi çıxış edə bilər. Bununla belə, müəllif hüquqları və etik standartların milli qanunvericiliklə uyğunlaşdırılması paralel şəkildə diqqətdə saxlanmalıdır.
Lyria 3-ün istifadəyə verilməsi süni intellekt əsaslı musiqi istehsalının eksperimental mərhələdən kommersiya mərhələsinə keçidini göstərir. Qlobal bazarda rəqabət artıq təkcə texnoloji imkanlar üzrə deyil, hüquqi uyğunluq, şəffaflıq və etimad meyarları üzrə də formalaşır. Bu tendensiya göstərir ki, generativ musiqi yaxın illərdə həm yaradıcı sənayenin iqtisadi modelini, həm də rəqəmsal kontentin istehsal standartlarını yenidən müəyyənləşdirəcək.
AzNews.az