Bu ilin yanvar ayında Azərbaycan 33,7 milyon ABŞ dolları dəyərində təbii və ya yetişdirilmiş mirvari, qiymətli və azqiymətli daşlar, qiymətli metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar ixrac edib. Bu göstərici ötən ilin eyni ayı ilə müqayisədə 56,85 faiz artım deməkdir və ümumi ixrac gəlirlərinin 1,5 faizini təşkil edib. Eyni dövrdə bu kateqoriya üzrə idxal 4,8 milyon dollar olub ki, bu da illik müqayisədə 6,9 dəfə azalma deməkdir. Ümumilikdə isə ölkənin xarici ticarət dövriyyəsi 3,54 milyard dollar səviyyəsində formalaşıb və illik ifadədə 30,5 faiz geriləyib.
Qiymətli metallar və daşlar üzrə ixracın artması qlobal bazarlarda müşahidə olunan tendensiyalarla uyğunlaşır. 2024 və 2025-ci illərdə qızılın unsiyası beynəlxalq birjalarda tarixi maksimumlara yaxın səviyyədə ticarət olunub. İnflyasiya riskləri, geosiyasi qeyri-müəyyənlik və mərkəzi bankların ehtiyat siyasəti qiymətli metallara tələbatı artırıb. Dünya Qızıl Şurasının məlumatlarına görə, son iki ildə mərkəzi bankların qızıl alışları rekord həddə çatıb. Bu fon Azərbaycan kimi təbii ehtiyatlara malik ölkələr üçün əlavə ixrac gəliri imkanları yaradır.
Eyni zamanda idxalın kəskin azalması daxili bazarda ya ehtiyatların əvvəlki dövrdə formalaşdırılması, ya da yerli emal və təkrar dövriyyə imkanlarının genişlənməsi ilə izah oluna bilər. Qiymətli metallar üzrə idxalın ümumi idxalda payının 0,4 faiz səviyyəsində qalması göstərir ki, bu seqment strateji olsa da, xarici ticarət balansında əsas yük daşıyıcısı deyil. Burada əsas məqam əlavə dəyər zəncirinin ölkə daxilində necə qurulmasıdır. Əgər ixrac xammal və yarımfabrikat formasında deyil, daha yüksək emal səviyyəsində həyata keçirilərsə, gəlirlik əhəmiyyətli dərəcədə arta bilər.
Ümumi ixracın 26,4 faiz azalması fonunda qeyri-neft seqmentində bəzi istiqamətlər üzrə artımın qeydə alınması struktur şaxələndirmə baxımından diqqətəlayiqdir. Qlobal əmtəə bazarlarında enerji qiymətlərinin ötən illə müqayisədə sabitləşməsi Azərbaycanın ümumi ixrac gəlirlərinə təsir göstərib. Lakin qiymətli metallar kimi alternativ kateqoriyalarda artım ixrac portfelinin diversifikasiyasının tədricən genişləndiyini göstərir. Bu, uzunmüddətli perspektivdə xarici ticarət dayanıqlığı üçün vacib amildir.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, qiymətli metal və daş sektorunda rəqabət qabiliyyəti yalnız hasilatla məhdudlaşmır. Türkiyə və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi ölkələr xammal idxal edib yüksək əlavə dəyərli zərgərlik məhsulları ixrac etməklə milyardlarla dollar dövriyyə yaradır. Azərbaycan üçün də emal sənayesinin inkişafı, sertifikatlaşdırma və brend strategiyası bu sahədə gəlirliliyi artıran əsas istiqamətlərdən ola bilər. Mövcud statistika göstərir ki, ixrac artımı hələlik ümumi ticarət dövriyyəsində məhdud paya malikdir, lakin düzgün sənaye siyasəti ilə bu seqment daha böyük iqtisadi çəki qazana bilər.
Beləliklə, yanvar ayının göstəriciləri bir tərəfdən ümumi xarici ticarətdə azalma meylini, digər tərəfdən isə qiymətli metallar üzrə nisbi dinamikanı ortaya qoyur. Qlobal bazarda təhlükəsiz aktivlərə artan maraq və qiymət artımı Azərbaycan üçün əlavə imkan pəncərəsi yaradır. Əsas məsələ bu imkanın xammal ixracı ilə məhdudlaşmaması və daha yüksək əlavə dəyər yaradan istehsal modelinə inteqrasiyasıdır.
AzNews.az