Rəqəmsal texnologiyalar gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrildikcə, onlardan müvəqqəti fasilə götürməyin psixoloji və sosial təsiri daha çox müzakirə olunur. Smartfon, sosial media və onlayn platformalar informasiyaya çıxışı asanlaşdırsa da, davamlı əlaqə rejimi diqqət dağınıqlığı, emosional yorğunluq və vaxtın idarə olunmasında çətinliklər yarada bilər. Bu kontekstdə texnologiyadan planlı fasilə həyat balansının bərpası üçün potensial alət kimi qiymətləndirilir.
Aparılan psixoloji tədqiqatlar göstərir ki, uzunmüddətli ekran istifadəsi diqqət resurslarını zəiflədir və beynin mükafat sistemini daimi stimullaşdıraraq asılılıq tipli davranış modelləri formalaşdıra bilər. Amerika Psixologiya Assosiasiyasının hesabatlarında qeyd olunur ki, fasiləsiz rəqəmsal aktivlik stress səviyyəsinin artması və yuxu keyfiyyətinin azalması ilə əlaqəlidir. Xüsusilə gecə saatlarında ekran işığı melatonin hormonunun ifrazını azaldaraq yuxu ritmini pozur və bu, emosional sabitliyə mənfi təsir göstərir.
Texnologiyadan fasilə diqqətin bərpasına və idrak funksiyalarının güclənməsinə şərait yarada bilər. Neyrobioloji baxımdan beyin davamlı informativ yüklənmədən uzaq qaldıqda, dərin düşünmə və yaradıcı təfəkkür üçün daha əlverişli şərait formalaşır. Bu proses qərarvermə keyfiyyətinə də müsbət təsir edir, çünki fərd impulsiv reaksiyalardan daha çox şüurlu seçimlərə yönəlir. Sosial əlaqələr baxımından isə real ünsiyyətin intensivləşməsi empatiya və emosional bağlılığı gücləndirir.
Bununla yanaşı, texnologiyadan tam uzaqlaşma real deyil və praktik baxımdan da məqsədəuyğun sayılmır. Müasir əmək bazarı və təhsil sistemi rəqəmsal bacarıqlara əsaslanır. Burada əsas məsələ balansın qurulmasıdır. Planlı fasilələr, bildirişlərin məhdudlaşdırılması və ekran vaxtının idarə olunması fərdin həm məhsuldarlığını, həm də psixoloji rifahını qorumağa kömək edə bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, yəni World Health Organization rəqəmsal rifah anlayışını məhz balanslı istifadə prinsipi üzərində qurur və davamlı stres faktorlarının azaldılmasını tövsiyə edir.
Araşdırmalar göstərir ki, hətta qısa müddətli rəqəmsal detoks proqramları diqqət səviyyəsini artırır, narahatlıq göstəricilərini azaldır və ümumi həyat məmnuniyyətini yüksəldir. Xüsusilə təbiətdə vaxt keçirmək və fiziki aktivliklə məşğul olmaq texnologiyadan fasilənin effektini gücləndirir. Bu, beynin stress reaksiyalarını tənzimləyir və emosional sabitliyi bərpa edir.
Nəticə etibarilə, texnologiyadan fasilə həyat balansının qorunmasında mühüm rol oynaya bilər, lakin əsas məqsəd texnologiyanı tam inkar etmək deyil, onu şüurlu və məqsədli şəkildə istifadə etməkdir. Rəqəmsal mühitlə sağlam münasibət qurmaq həm fərdi psixoloji sağlamlığı, həm də sosial münasibətlərin keyfiyyətini uzunmüddətli perspektivdə gücləndirir.
AzNews.az