Cari ilin yanvar ayında Azərbaycanın magistral qaz kəmərləri ilə 3 milyard 979,4 milyon kubmetr qaz nəql edilməsi və bunun ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 11,7 faiz artım göstərməsi ölkənin qaz ixrac potensialında dinamik genişlənmənin davam etdiyini göstərir. Nəql edilən qazın 47,9 faizinin Bakı-Tbilisi-Ərzurum Cənubi Qafqaz Boru Kəməri vasitəsilə ötürülməsi və bu marşrut üzrə 1 milyard 905,1 milyon kubmetr həcmində, illik müqayisədə 15,3 faiz çox qazın daşınması xüsusilə diqqət çəkir.
Qlobal enerji bazarında son illər müşahidə olunan dəyişikliklər bu artımı daha geniş kontekstdə qiymətləndirməyə əsas verir. Avropada enerji təhlükəsizliyi məsələsinin prioritetə çevrilməsi, alternativ marşrut və mənbələrin şaxələndirilməsi istiqamətində atılan addımlar Cənub Qaz Dəhlizinin rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Xəzər hövzəsindən hasil edilən qazın region və Avropa bazarlarına sabit ötürülməsi bu baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın qaz infrastrukturu artıq təkcə regional deyil, qitələrarası enerji axınlarının tərkib hissəsinə çevrilib.
Cənubi Qafqaz marşrutu ilə nəql edilən qazın əsas mənbəyi olan Şahdəniz qaz-kondensat yatağı uzun illərdir ölkənin qaz strategiyasının əsas dayağıdır. 2006-cı ildən istismarda olan kəmər ilkin mərhələdə məhdud həcmdə ixraca xidmət edirdisə, 2018-ci ildən ikinci mərhələnin işə düşməsi ilə ötürmə imkanları əhəmiyyətli dərəcədə genişləndi və qazın TANAP vasitəsilə Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırılması təmin olundu. Bu struktur zəncirvari şəkildə region ölkələri arasında enerji inteqrasiyasını gücləndirib.
Statistik artımın arxasında bir neçə iqtisadi amil dayanır. Birincisi, mövcud infrastrukturun ötürmə qabiliyyətinin optimallaşdırılması və texniki səmərəliliyin artırılması nəql həcmlərinə birbaşa təsir göstərir. İkincisi, uzunmüddətli qaz müqavilələri çərçivəsində tələbin sabit qalması ixrac planlamasında proqnozlaşdırıla bilən mühit yaradır. Üçüncüsü, qlobal qaz bazarında mayeləşdirilmiş qazın payının artsa da, boru kəməri qazı qiymət sabitliyi və logistik üstünlüklərinə görə region üçün rəqabət qabiliyyətini qoruyur.
Bununla yanaşı, qaz nəqlində artım təkcə ixrac gəlirlərinin yüksəlməsi demək deyil. Bu dinamika həm də tranzit ölkə kimi Azərbaycanın geoiqtisadi mövqeyini möhkəmləndirir. Enerji infrastrukturu ətrafında formalaşan əlavə xidmət sahələri, texniki xidmət, sığorta və logistika seqmentləri daxili iqtisadi fəallığa da müsbət təsir göstərir. Enerji layihələrinin çoxillik xarakter daşıması isə makroiqtisadi sabitlik üçün əlavə dayaq yaradır.
Qlobal enerji keçidi kontekstində qazın rolu ayrıca diqqət tələb edir. Beynəlxalq hesabatlara əsasən, təbii qaz yaxın onilliklərdə keçid yanacağı kimi mövqeyini qoruyacaq. Bərpa olunan enerji mənbələrinin genişlənməsi fonunda belə, sənaye və elektrik enerjisi istehsalında qazın elastik və daha az karbon emissiyalı alternativ kimi qalması onun bazar mövqeyini saxlayır. Bu tendensiya Azərbaycan qazına olan tələbin orta müddətdə stabil qalmasını şərtləndirən amillərdən biridir.
Yanvar ayı üzrə 11,7 faizlik artım göstəricisi ilin ümumi dinamikasına dair ilkin siqnal xarakteri daşıyır. Əgər mövcud müqavilə öhdəlikləri və regional tələbat templəri saxlanılarsa, magistral kəmərlər üzrə illik nəql həcmlərində artım tendensiyası davam edə bilər. Bu isə enerji sektorunun ÜDM-də və ixrac strukturunda payının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Beləliklə, qaz nəqlində qeydə alınan artım təkcə statistik göstərici deyil, həm də Azərbaycanın qlobal enerji xəritəsində mövqeyinin güclənməsinin indikatorudur. İnfrastrukturun genişləndirilməsi və regional əməkdaşlıq mexanizmlərinin dərinləşdirilməsi fonunda ölkənin qaz strategiyası iqtisadi dayanıqlıq və enerji təhlükəsizliyi baxımından mühüm rol oynamaqda davam edir.
AzNews.az