Ötən il Azərbaycan 62,5 milyon ABŞ dolları dəyərində 2 028 ədəd elektromobil idxal edib. Bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə dəyər ifadəsində 49 faiz, kəmiyyət baxımından isə 33 faiz azalma deməkdir. İdxal strukturunda Çin, Almaniya, ABŞ, Böyük Britaniya və Avstriya əsas tədarükçülər olub. Xüsusilə diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, əvvəlki illərdə bazarda dominant mövqedə olan Çin istehsalı elektromobillərin payında əhəmiyyətli geriləmə müşahidə edilib, ABŞ mənşəli avtomobillərin idxalı isə artıb.
Qlobal miqyasda elektromobil bazarı son illərdə sürətli genişlənmə mərhələsinə daxil olub. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına görə, 2023 və 2024-cü illərdə dünyada elektromobil satışları rekord həddə çatıb və ümumi avtomobil satışlarında payı 18–20 faiz intervalına yüksəlib. Bu artım əsasən Çin və Avropa bazarlarının hesabına baş verib. Çin həm istehsal, həm də ixrac baxımından lider mövqedədir və bir sıra ölkələrin bazarlarında qiymət üstünlüyü ilə seçilir. Lakin 2024-cü ildən etibarən Avropa İttifaqı və ABŞ tərəfindən Çin istehsalı elektromobillərə qarşı əlavə ticarət məhdudiyyətləri və rüsumların tətbiqi qlobal tədarük zəncirində müəyyən dəyişikliklərə səbəb olub.
Azərbaycan bazarında müşahidə olunan azalma bir neçə amillə izah oluna bilər. İlk növbədə, əvvəlki illərdə tətbiq olunan vergi və gömrük güzəştləri elektromobil idxalında kəskin artıma səbəb olmuşdu və bazarda ilkin tələbatın əhəmiyyətli hissəsi təmin edilmişdi. Sonrakı mərhələdə isə bazarın nisbi doyma effekti və alıcılıq qabiliyyətinin struktur xüsusiyyətləri idxal tempini stabilləşdirib. Digər tərəfdən, elektromobillərin qiymət seqmenti və servis infrastrukturu kimi faktorlar istehlakçı qərarlarına təsir göstərir.
Statistikaya əsasən, Çindən idxal olunan elektromobillərin həm dəyər, həm də kəmiyyət baxımından ciddi azalması bazar strukturunda dəyişiklik olduğunu göstərir. 2024-cü ildə idxal edilən elektromobillərin 76,4 faizinin Çinin payına düşməsi yüksək konsentrasiyaya işarə edirdi. Son məlumatlar isə diversifikasiya meylinin gücləndiyini göstərir. ABŞ-dan idxalın 86 faiz artması və dəyər ifadəsində 20 faiz yüksəlməsi daha yüksək qiymətli modellərə marağın artması ilə əlaqələndirilə bilər. Almaniya istehsalı avtomobillərdə nisbətən sabit dinamika müşahidə olunur ki, bu da premium seqmentə olan davamlı tələbatı əks etdirir.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, elektromobil idxalının azalması avtomobil parkının elektrikləşməsi prosesinin dayanması anlamına gəlmir. Əksinə, əvvəlki illərdə formalaşmış artım bazarda struktur dəyişikliklər üçün baza yaradıb. Şarj infrastrukturunun genişlənməsi, alternativ enerji layihələrinin inkişafı və şəhər nəqliyyat strategiyalarında ekoloji prioritetlərin güclənməsi uzunmüddətli perspektivdə elektromobillərə marağın qorunacağını göstərir. Qlobal tendensiyalar da bunu təsdiqləyir. Bir sıra ölkələrdə daxili yanma mühərrikli avtomobillərin mərhələli şəkildə məhdudlaşdırılması ilə bağlı qərarlar bazarın istiqamətini müəyyənləşdirir.
Azərbaycanda idxal strukturunun ölkələr üzrə dəyişməsi həm qiymət amili, həm də model çeşidinin yenilənməsi ilə bağlı ola bilər. Çin istehsalçıları əsasən münasib qiymətli modellərlə bazara daxil olurdu. ABŞ və Almaniya istehsalçıları isə daha çox texnoloji üstünlüklər və brend reputasiyası ilə seçilir. Bu isə orta idxal qiymətinin dəyişməsinə və bazarda seqmentləşmənin dərinləşməsinə səbəb olur.
Ümumilikdə, 2025-ci ilin nəticələri elektromobil bazarında kəmiyyət artımından keyfiyyət və struktur mərhələsinə keçidin siqnalı kimi qiymətləndirilə bilər. İdxalın azalması daha balanslı və seçici tələbat modelinin formalaşdığını göstərir. Qlobal enerji keçidi və nəqliyyatın dekarbonizasiyası fonunda elektromobillər uzunmüddətli perspektivdə strateji əhəmiyyətini qoruyacaq. Azərbaycan bazarında isə əsas məsələ artım tempindən daha çox dayanıqlı infrastrukturun, texniki xidmət imkanlarının və bazar şaxələndirilməsinin təmin edilməsidir.
AzNews.az