Yanvar ayında Azərbaycan 61 ton çay ixrac edərək 570 min ABŞ dolları gəlir əldə edib. İllik müqayisədə ixrac həm həcm, həm də dəyər baxımından təxminən 20 faiz artıb. Eyni dövrdə çay idxalı kəskin azalıb və 766 ton təşkil edib, dəyər ifadəsində isə 34,7 faiz geriləyərək 5,3 milyon dollara düşüb. Ümumi xarici ticarət dövriyyəsinin 30,5 faiz azaldığı şəraitdə çay seqmentində müşahidə olunan bu dinamika struktur baxımından diqqət çəkir.
Rəqəmlər göstərir ki, ixrac olunan 61 ton çayın orta vahid dəyəri təxminən 9 300 dollar təşkil edir. Bu göstərici idxal olunan çayın orta qiymətindən daha yüksəkdir. İdxal üzrə 766 ton məhsula görə 5,3 milyon dollar ödənilməsi hər ton üçün təxminən 6 900 dollar deməkdir. Qiymət fərqi ixracın daha yüksək dəyərli və ya emal olunmuş məhsullar hesabına formalaşdığını ehtimal etməyə əsas verir. Qlobal çay bazarında da son illər xammal ixracından çox, brendləşmiş və qablaşdırılmış məhsulların payı artır. Beynəlxalq Ticarət Mərkəzinin məlumatlarına görə, dünya üzrə çay ixracının illik həcmi 7 milyard dollardan artıqdır və əsas payı Çin, Hindistan, Şri Lanka və Keniya kimi iri istehsalçılar tutur. Bu ölkələrdə əlavə dəyər zəncirinin genişləndirilməsi məhsulun ixrac qiymətini yüksəldən əsas amildir.
Azərbaycanın çay ixracının həcmi qlobal miqyasda məhdud olsa da, artım tempi diqqətəlayiqdir. Bu dinamika iki istiqamətdə izah oluna bilər. Birincisi, daxili istehsalın müəyyən dərəcədə genişlənməsi və məhsulun keyfiyyət göstəricilərinin yaxşılaşmasıdır. İkincisi, regional bazarlarda Azərbaycan mənşəli məhsula marağın artmasıdır. Xüsusilə postsovet məkanında və Yaxın Şərq regionunda etnik və ənənəvi çay istehlakı yüksəkdir ki, bu da niş bazar imkanları yaradır.
Digər tərəfdən, idxalın həm həcm, həm də dəyər üzrə azalması ümumi xarici ticarətdə müşahidə olunan geriləmə ilə paralel baş verir. Son bir ildə ixracın 26,4 faiz, idxalın isə 36,5 faiz azalması qlobal enerji qiymətlərindəki dəyişikliklər, beynəlxalq ticarət axınlarında zəifləmə və regiondaxili tələbatın korrektəsi ilə əlaqələndirilə bilər. Çay idxalının 41 faiz azalması isə bir tərəfdən daxili bazarda tələbin optimallaşması, digər tərəfdən yerli istehsalın müəyyən hissəsinin idxalı əvəzləməsi ilə izah oluna bilər. Bu tendensiya davamlı xarakter alarsa, kənd təsərrüfatı və aqrar emal sektorunda əlavə dəyərin ölkə daxilində qalmasına töhfə verə bilər.
Bununla belə, çay ixracından əldə olunan gəlirin ümumi ixrac gəlirlərində cüzi paya malik olması iqtisadiyyatın struktur xüsusiyyətlərini əks etdirir. Hazırda Azərbaycanın ixrac portfelində enerji məhsulları dominantdır və qeyri-neft seqmentində artım tempinin yüksəldilməsi strateji prioritet kimi qalır. Çay kimi ənənəvi aqrar məhsulların ixracında davamlı artımın təmin olunması üçün məhsuldarlığın yüksəldilməsi, beynəlxalq sertifikatlaşdırma standartlarının tətbiqi və brend mövqeləndirməsinin gücləndirilməsi vacibdir. Qlobal bazarda ekoloji təmiz və orqanik məhsullara tələbin artması da bu istiqamətdə əlavə imkanlar yaradır.
Nəticə etibarilə, yanvar ayının göstəriciləri çay sektorunda müsbət ixrac dinamikası və eyni zamanda idxalın azalması fonunda nisbi balanslaşma meyli nümayiş etdirir. Ümumi xarici ticarətdə azalma şəraitində belə niş məhsullar üzrə artım qeyri-neft seqmentinin genişlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Mövcud tendensiyalar göstərir ki, əlavə dəyərli aqrar məhsulların payının mərhələli şəkildə artırılması xarici ticarət strukturunun daha dayanıqlı və şaxələndirilmiş modelə doğru transformasiyasına xidmət edə bilər.
AzNews.az