2026-cı ilin yanvar ayında Azərbaycanda hava nəqliyyatı ilə 318,1 min sərnişin daşınıb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5 faiz artım deməkdir. Eyni zamanda, hava yolu ilə yükdaşımalar 28,2 faiz azalaraq 24,2 min ton təşkil edib. Ümumi nəqliyyat sektorunda daşınan 18,3 milyon ton yükün cəmi 0,1 faizi hava nəqliyyatının payına düşüb.
Sərnişin axınındakı artım ilk növbədə regional və beynəlxalq aviasiya bazarında müşahidə olunan bərpa və genişlənmə tendensiyaları ilə uzlaşır. Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının məlumatına əsasən, 2024-cü ildə qlobal sərnişin tələbi pandemiyadan əvvəlki səviyyəni üstələyərək 2019-cu illə müqayisədə təxminən 3,8 faiz artım göstərib. Bu dinamika 2025 və 2026-cı illərdə də davam edən marşrut şəbəkəsinin genişlənməsi, turizm axınının artması və biznes səfərlərinin mərhələli şəkildə bərpası ilə müşayiət olunur. Azərbaycan da coğrafi mövqeyi və tranzit potensialı baxımından bu prosesin iştirakçısına çevrilir. Xüsusilə Bakı üzərindən Şərq və Qərb istiqamətlərində formalaşan hava dəhlizləri sərnişin axınını dəstəkləyən əsas amillərdəndir.
Sərnişin daşımalarının 99,9 faizinin dövlət nəqliyyat vasitələri ilə həyata keçirilməsi bazarın struktur xüsusiyyətlərini göstərir. Milli aviadaşıyıcının dominant rolu strateji marşrutların sabitliyini və təhlükəsizlik standartlarının qorunmasını təmin edir. Eyni zamanda, qlobal təcrübə göstərir ki, qarışıq model, yəni dövlət və özəl sektorun paralel fəaliyyəti rəqabətlilik və qiymət elastikliyi baxımından əlavə üstünlüklər yarada bilər. Avropa İttifaqında hava daşımalarının böyük hissəsi özəl və ya səhmdar strukturlu şirkətlər tərəfindən həyata keçirilir və bu model marşrut müxtəlifliyini artırmaqla yanaşı, xidmət keyfiyyətində innovasiyaları stimullaşdırır. Azərbaycan bazarında özəl payın aşağı səviyyədə qalması mərhələli liberallaşma və yeni oyunçuların cəlbi mövzusunu aktual saxlayır, lakin bu prosesin təhlükəsizlik və milli maraqlar çərçivəsində tənzimlənməsi əsas şərt olaraq qalır.
Yükdaşımadakı azalma isə qlobal ticarət dinamikası ilə daha sıx əlaqəlidir. Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının hesabatlarında 2023 və 2024-cü illərdə hava yük bazarında dalğalanmalar qeydə alınıb. Enerji qiymətlərində dəyişkənlik, geosiyasi risklər və dəniz daşımalarında tariflərin nisbi sabitləşməsi hava yükünə olan tələbi müəyyən dərəcədə məhdudlaşdırıb. Hava nəqliyyatı əsasən yüksək dəyərli və sürətli çatdırılma tələb edən məhsullar üçün əlverişlidir. Azərbaycan üzrə 24,2 min tonluq göstəricinin ümumi 18,3 milyon tonluq yük həcmi fonunda 0,1 faiz təşkil etməsi iqtisadiyyatın strukturunda hava yükünün hələlik məhdud paya malik olduğunu göstərir. Bu, həm də ölkənin ixrac səbətində əsasən xammal və iri həcmli məhsulların üstünlük təşkil etməsi ilə izah oluna bilər ki, həmin kateqoriyalar üçün dəniz və quru nəqliyyatı daha səmərəlidir.
Bununla belə, qlobal elektron ticarətin artımı və logistika zəncirlərinin sürətlənməsi hava yükü seqmenti üçün orta müddətli perspektivdə yeni imkanlar yaradır. Dünya Ticarət Təşkilatının proqnozlarına görə, qlobal mal ticarəti 2026-cı ildə müsbət dinamika nümayiş etdirməlidir və bu, yüksək əlavə dəyərli məhsulların daşınmasında hava nəqliyyatının rolunu artırır. Azərbaycan üçün rəqəmsal ticarət platformalarının inkişafı, logistika mərkəzlərinin modernləşdirilməsi və tranzit imkanlarının genişləndirilməsi hava yükünün payını tədricən yüksəldə bilər.
Beləliklə, yanvar ayının statistikası iki paralel tendensiyanı ortaya qoyur: sərnişin seqmentində sabit artım və yük seqmentində nisbi geriləmə. Bu fərq qlobal bazar konfiqurasiyası, milli iqtisadi struktur və logistika prioritetləri ilə izah olunur. Mövcud göstəricilər hava nəqliyyatının ölkə iqtisadiyyatında hələlik daha çox mobilite və turizm funksiyası daşıdığını, yük daşımalarında isə struktur transformasiya potensialının mövcud olduğunu göstərir. İnfrastrukturun mərhələli inkişafı və regional tranzit imkanlarının gücləndirilməsi fonunda hava nəqliyyatı sektorunun yaxın illərdə daha balanslı və çoxşaxəli modelə doğru irəliləməsi iqtisadi məntiqə uyğundur.
AzNews.az