Novruz öncəsi qeyd olunan dörd çərşənbədən biri olan Su çərşənbəsi ənənəvi olaraq təbiətin oyanışını, suyun təmizləyici və yeniləyici gücünü simvolizə edir. Tarixən insanlar bu gündə su kənarına gedər, evlərdə təmizlik aparar, axar su üzərindən atlanar və su ilə bağlı müxtəlif ayinlər icra edərdilər. Lakin müasir dövrdə urbanizasiya, rəqəmsallaşma və həyat tərzinin dəyişməsi fonunda Su çərşənbəsinin mahiyyəti ilə bağlı sual aktuallaşır: bu mərasim yalnız folklor nümunəsidir, yoxsa kollektiv identikliyin aktual elementi olaraq qalır?
Folklor aspektindən yanaşdıqda, Su çərşənbəsi qədim türk inancları və zərdüştilik dövründən gələn təbiət kultları ilə bağlıdır. Su həyatın başlanğıcı və davamlılığın rəmzi kimi qəbul edilib. Antropoloji araşdırmalar göstərir ki, su ilə bağlı rituallar bir çox mədəniyyətlərdə mövcuddur və əsasən təmizlənmə, yenilənmə və keçid mərasimləri ilə əlaqələndirilir. Azərbaycanda isə bu element Novruz sisteminin tərkib hissəsi kimi formalaşıb və nəsillərarası ötürülərək sosial yaddaşın parçasına çevrilib.
Müasir nəsil üçün isə məsələ daha çox simvolik və identiklik müstəvisində aktuallaşır. Qloballaşma dövründə mədəni kodların qorunması milli və sosial identikliyin əsas dayaqlarından biridir. Xüsusilə şəhər mühitində yaşayan gənclər üçün Su çərşənbəsi gündəlik həyatın praktik reallığından çox, mədəni mənsubiyyətin ifadə vasitəsinə çevrilir. Sosial şəbəkələrdə bu günlə bağlı paylaşımlar, simvolik mərasimlərin yenidən interpretasiyası və ictimai tədbirlər ənənənin tam itmadığını, sadəcə formasını dəyişdiyini göstərir.
Digər tərəfdən, ənənənin kommersiyalaşması və səthi şəkildə təqdim olunması riski də mövcuddur. Əgər mərasim yalnız dekorativ atributlara və formal tədbirlərə endirilərsə, onun dərin semantik qatları zəifləyə bilər. Bu baxımdan təhsil və mədəniyyət institutlarının rolu əhəmiyyətlidir; ənənənin mənşəyi, fəlsəfəsi və tarixi konteksti izah olunduqda, Su çərşənbəsi sadəcə folklor hadisəsi deyil, mədəni özünüdərkin elementi kimi qəbul edilir.
Sosioloji baxımdan identiklik dinamik anlayışdır və dəyişən mühitə uyğun transformasiya olunur. Su çərşənbəsinin də mahiyyəti məhz bu transformasiya ilə qorunur: kənd təsərrüfatı dövründə suyun fiziki əhəmiyyəti ön planda idisə, postindustrial cəmiyyətdə onun simvolik və mədəni rolu daha qabarıq görünür. Bu, ənənənin zəifləməsi deyil, sosial kontekstə uyğunlaşması kimi qiymətləndirilə bilər.
Beləliklə, Su çərşənbəsi müasir nəsil üçün yalnız folklor nümunəsi deyil. O, kollektiv yaddaşı, mədəni davamlılığı və milli identikliyi möhkəmləndirən rəmzi platformadır. Əsas məsələ onun məzmununun qorunaraq yeni nəslin dünyagörüşünə uyğun şəkildə təqdim edilməsidir. Bu halda Su çərşənbəsi həm tarixi köklərə bağlılıq, həm də müasir identikliyin ifadəsi kimi paralel şəkildə mövcudluğunu davam etdirə bilər.
AzNews.az