Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda uzunmüddətli strateji həll kimi yeni terminalın inşası nəzərdə tutulur. Qısa və orta müddətdə isə əsas diqqət mövcud infrastrukturun daha səmərəli istifadəsinə, avtomatlaşdırmanın genişləndirilməsinə və buraxılış qabiliyyətinin artırılmasına yönəldiləcək. 2025-ci ildə hava limanında 7,64 milyondan çox sərnişinə xidmət göstərilməsi, tranzit sərnişin sayının isə illik müqayisədə təxminən 30 % artaraq 974 mini keçməsi artan tələbin artıq struktur xarakter aldığını göstərir.
Qlobal aviasiya sənayesində pandemiyadan sonrakı bərpa mərhələsi bir çox beynəlxalq hava limanlarında infrastruktur çatışmazlığı problemini aktuallaşdırıb. Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) proqnozlarına əsasən, dünya üzrə sərnişin axını 2030-cu ilə qədər pandemiyadan əvvəlki səviyyəni əhəmiyyətli dərəcədə üstələyəcək. Bu fonda iri regional hablara çevrilmək istəyən hava limanları iki istiqamətdə hərəkət edir: qısamüddətli optimallaşdırma və uzunmüddətli fiziki genişlənmə. Bakı aeroportunda seçilən ikimərhələli yanaşma da məhz bu beynəlxalq praktika ilə uzlaşır.
Mövcud terminal daxilində proseslərin optimallaşdırılması və avtomatlaşdırmanın artırılması, əslində, kapital tutumlu tikinti layihəsindən əvvəl “gizli ehtiyatların” səfərbər edilməsidir. Rəqəmsal qeydiyyat sistemləri, özünəxidmət köşkləri, biometrik keçid texnologiyaları və sərnişin axınının real vaxt rejimində idarə olunması kimi alətlər bir çox Avropa və Asiya hava limanlarında faktiki buraxılış qabiliyyətini 10–20 % artırmağa imkan verib. Bu baxımdan sərhəd və təhlükəsizlik nəzarətində yeni texnoloji həllərin tətbiqi yalnız sürət deyil, həm də əməliyyat xərclərinin optimallaşdırılması deməkdir.
Statistik göstəricilər göstərir ki, Bakı aeroportu tədricən regional tranzit mərkəzi funksiyasını gücləndirir. Tranzit sərnişinlərin sayının 750 mindən 974 minə yüksəlməsi təkcə marşrut şəbəkəsinin genişlənməsi ilə deyil, həm də coğrafi mövqenin daha effektiv istifadəsi ilə bağlıdır. İstanbul, Tbilisi, Dubay, Ankara və Moskva kimi istiqamətlərin populyarlığı Cənubi Qafqazın Avropa ilə Asiya arasında körpü rolunu gücləndirdiyini təsdiqləyir. Bu dinamika saxlanılarsa, tranzit payının artması hava limanının gəlir strukturunu daha dayanıqlı edə bilər, çünki transfer sərnişinləri kommersiya xidmətlərindən daha çox istifadə edir və aerovağzal gəlirlərini artırır.
Digər tərəfdən, 7,64 milyonluq illik sərnişin göstəricisi artıq mövcud infrastrukturun orta və uzun müddətdə yüklənmə riskini ortaya qoyur. Beynəlxalq təcrübədə hava limanlarında optimal xidmət səviyyəsinin qorunması üçün faktiki sərnişin axını layihə gücünün 80–85 %-ni keçdikdə genişlənmə qərarları aktuallaşır. Əks halda pik saatlarda sıxlıq, əməliyyat gecikmələri və xidmət keyfiyyətinin azalması kimi risklər yaranır. Bu baxımdan yeni terminalın inşası yalnız artımı qarşılamaq deyil, həm də keyfiyyət standartlarını qorumaq üçün strateji zərurət kimi qiymətləndirilə bilər.
Yeni terminal layihəsi reallaşdığı təqdirdə, bu, təkcə aviasiya sektoruna deyil, turizmə, logistika xidmətlərinə və əlaqəli xidmət sahələrinə multiplikativ təsir göstərə bilər. Hava nəqliyyatı infrastrukturuna yatırımlar adətən uzunmüddətli iqtisadi effekt yaradır, çünki artan əlaqəlilik birbaşa investisiyaların və işgüzar səfərlərin artmasına stimul verir. Eyni zamanda mərhələli yanaşma maliyyə yükünün balanslı idarə olunmasına və investisiya risklərinin azaldılmasına imkan yaradır.
Beləliklə, Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda seçilən strategiya qlobal aviasiya trendləri ilə uyğunluq təşkil edir: əvvəlcə əməliyyat effektivliyinin maksimumlaşdırılması, daha sonra isə fiziki genişlənmə yolu ilə davamlı inkişafın təmin edilməsi. Artan sərnişin və tranzit axını fonunda yeni terminal artıq alternativ deyil, struktur artımın məntiqi davamı kimi formalaşır.
AzNews.az