Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında bank əmanətlərinin artımı regionların maliyyə aktivliyində yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, fevralın 1-nə Qarabağ iqtisadi rayonundan cəlb olunmuş əmanətlərin həcmi 107,26 milyon manat olub və bu göstərici həm aylıq, həm də illik müqayisədə artım nümayiş etdirib. Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunda isə əmanət portfeli 892 min manata çatıb və illik artım tempi 77 faizdən çox təşkil edib. Ümumilikdə ölkə üzrə regionlardan cəlb olunan əmanətlərin həcmi 16,667 milyard manat səviyyəsində qərarlaşıb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 13,4 faiz artım deməkdir.
Bu dinamikanı yalnız statistik yüksəliş kimi deyil, regionların iqtisadi reinteqrasiyası və maliyyə sisteminə adaptasiyası kontekstində qiymətləndirmək daha məqsədəuyğundur. Qarabağ iqtisadi rayonunda əmanətlərin illik 16,8 faiz artımı göstərir ki, əhali və biznes subyektləri bank sisteminə daha aktiv qoşulur. Bu tendensiya adətən iki əsas amillə bağlı olur: birincisi, gəlir axınlarının formallaşması və nağdsız dövriyyənin genişlənməsi, ikincisi isə maliyyə institutlarına inamın yüksəlməsi. Orta faiz dərəcəsinin 5,57 faiz səviyyəsində olması ölkə üzrə manat əmanətləri üzrə formalaşmış bazar intervalına uyğundur və risk-prəmi baxımından sabit mühitin mövcudluğunu göstərir.
Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunda artım tempi daha yüksəkdir. 77,3 faizlik illik artım baza effektinin təsiri ilə izah olunsa da, regionda iqtisadi aktivliyin mərhələli şəkildə genişlənməsini də əks etdirir. Orta faiz dərəcəsinin 5,98 faiz olması isə bankların bu regionda depozit cəlbini stimullaşdırmaq üçün nisbətən rəqabətli şərtlər təklif etdiyini göstərir. Qlobal praktikada da yeni inkişaf mərhələsinə daxil olan regionlarda bank sektoru ilkin mərhələdə daha cəlbedici depozit şərtləri ilə bazar payını formalaşdırmağa çalışır. Məsələn, Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrində infrastrukturun bərpası və regional inkişaf proqramları dövründə yerli banklarda əmanət artımı kredit portfelinin genişlənməsindən əvvəl baş verib və maliyyə resurslarının daxili mənbələr hesabına formalaşmasına şərait yaradıb.
Ölkə üzrə regionlarda əmanətlərin ümumi həcminin illik 13,4 faiz artması isə makroiqtisadi sabitliyin və real gəlirlərin qorunmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Aylıq azalma (0,6 faiz) mövsümi xərclər və likvidlik hərəkətləri ilə izah oluna bilər ki, bu da bank sektorunda struktur risk siqnalı yaratmır. Əksinə, uzunmüddətli trendlər depozit bazasının genişlənməsini göstərir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun və Dünya Bankının region ölkələri üzrə təhlilləri də göstərir ki, dayanıqlı iqtisadi artımın əsas göstəricilərindən biri məhz daxili yığım səviyyəsinin yüksəlməsidir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda əmanətlərin artımı paralel olaraq kreditləşmə imkanlarının genişlənməsi üçün resurs bazasının formalaşmasına zəmin yaradır. Bank sistemində depozitlərin artımı kredit ekspansiyasının maliyyələşdirilməsi baxımından mühüm rol oynayır və real sektora yönələn investisiyaların daxili mənbələr hesabına təmin edilməsinə imkan verir. Bu isə regionlarda kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, tikinti və xidmət sektorunun genişlənməsi üçün əlavə maliyyə dayaq nöqtəsi deməkdir.
Mövcud göstəricilər onu deməyə əsas verir ki, regionların iqtisadi canlanması artıq yalnız infrastruktur layihələri ilə deyil, maliyyə davranışlarında da özünü göstərir. Əmanət bazasının genişlənməsi əhalinin gələcək gözləntilərinin sabitliyinə və pul vəsaitlərinin bank sektorunda saxlanmasına üstünlük verilməsinə işarə edir. Bu tendensiyanın davamlılığı isə investisiya mühitinin qorunması, maliyyə savadlılığının artırılması və rəqəmsal bank xidmətlərinin regionlarda daha geniş tətbiqi ilə birbaşa bağlı olacaq.
AzNews.az